Lajme flash
250 vjet Amerika/ Republika që ndryshoi botën dhe mësimet e saj për Shqipërinë
4 July 2026, 11:02 / POLITIKË
Ka raste kur historia nuk matet me vite, por me idetë që lë pas. Dyqind e pesëdhjetë vjet nga 4 Korriku 1776 nuk janë thjesht përvjetori i lindjes së një shteti. Janë përvjetori i lindjes së një ideje që ndryshoi rrjedhën e qytetërimit modern: se pushteti nuk është pronë e sundimtarit, por mandat i qytetarit; se liria nuk është privilegj, por e drejtë; dhe se shteti nuk ekziston për të sunduar njeriun, por për t’i shërbyer atij.
Për mua, ky përvjetor ka edhe një domethënie personale.
Sot jetoj me një fakt që shpesh më bën të reflektoj: kam pesë vjet më shumë jetë në Amerikë sesa kam jetuar në Shqipëri. Kam lindur, jam formuar dhe jam edukuar në Shqipëri, por pjesën më të madhe të jetës sime e kam kaluar në Shtetet e Bashkuara. Kjo më ka dhënë privilegjin të njoh nga afër dy realitete, dy kultura politike dhe dy mënyra krejt të ndryshme të konceptimit të shtetit.
Shqipëria është vendlindja ime. Amerika është vendi ku kam parë nga afër se si funksionon një republikë kushtetuese me traditë të gjatë. Pikërisht kjo më lejon të mos e shoh Amerikën as me romantizëm naiv, as me paragjykim ideologjik, por me syrin e dikujt që ka jetuar mjaftueshëm gjatë në të dyja anët e Atlantikut.
Republika amerikane nuk është e përsosur. Asnjë republikë nuk është. Historia e saj njeh skllavërinë, luftën civile, ndarjet racore, krizat ekonomike, polarizimin politik dhe vendime të debatueshme në arenën ndërkombëtare.
Por madhështia e saj nuk qëndron tek mungesa e gabimeve.
Qëndron tek fakti se, për 250 vjet, institucionet kanë qenë më të forta se individët. Presidentët vijnë dhe largohen. Kongreset ndryshojnë. Partitë fitojnë dhe humbasin. Vendimet rrëzohen nga gjykatat. Mediat kritikojnë pa frikë. Qytetarët protestojnë lirshëm. Kushtetuta mbetet.
Ky është sekreti i jetëgjatësisë së republikës amerikane.
Amerika nuk ndërtoi vetëm një shtet të fuqishëm. Ajo ndërtoi një kulturë politike ku besnikëria më e madhe nuk i takon një lideri, por Kushtetutës.
Në këtë kuptim, ndikimi i saj mbi botën është shumë më i madh se fuqia ushtarake apo ekonomike.
Shumica e demokracive moderne kanë huazuar prej saj parimin e ndarjes së pushteteve, kontrollin dhe balancën institucionale, pavarësinë e gjyqësorit, mbrojtjen e lirive individuale dhe idenë se askush nuk është mbi ligjin.
Edhe kur Amerika ka gabuar në politikën e jashtme, ajo nuk ka pushuar së qenë laboratori më i madh politik i demokracisë moderne.
Për ne shqiptarët, marrëdhënia me Amerikën ka qenë gjithmonë më shumë se një aleancë diplomatike.
Ajo fillon me mbështetjen e Presidentit Woodrow Wilson për mbijetesën e shtetit shqiptar pas Luftës së Parë Botërore. Vazhdon me përkrahjen ndaj Shqipërisë demokratike pas rënies së komunizmit dhe kulmon me rolin vendimtar të SHBA-së në mbrojtjen e shqiptarëve të Kosovës gjatë vitit 1999.
Për këtë arsye, respekti i shqiptarëve për Amerikën nuk është produkt propagande. Ai është ndërtuar mbi përvoja historike konkrete.
Megjithatë, mendoj se nderimi më i madh që mund t’i bëjmë Amerikës nuk është valëvitja e flamurit të saj.
Është ndërtimi i një Shqipërie që funksionon sipas të njëjtave parime mbi të cilat u ndërtua republika amerikane.
Një Shqipëri ku ligji është mbi partinë. Ku institucioni është mbi individin. Ku rotacioni politik është normalitet dhe jo dramë kombëtare. Ku administrata nuk ndryshon sipas ngjyrës politike. Ku drejtësia nuk pyet se kush është në pushtet. Ku qytetari nuk ka nevojë për mik, por për ligj.
Në këto dekada në Amerikë kam kuptuar se forca e saj nuk qëndron tek pasuria, teknologjia apo ushtria.
Forca e saj e vërtetë qëndron tek besimi që qytetari ka se institucionet janë më të rëndësishme se njerëzit që i drejtojnë ato.
Kjo kulturë nuk ndërtohet me ligje të shkruara vetëm në letër. Ndërtohet me edukim qytetar, me përgjegjësi individuale dhe me respekt për rregullat edhe kur ato nuk na pëlqejnë.
Ndoshta ky është dallimi më i madh që kam vërejtur gjatë jetës sime mes dy vendeve.
Në Shqipëri shpesh kërkojmë liderin që do të shpëtojë vendin.
Në Amerikë, pavarësisht debateve të forta politike, shumica kërkon që institucionet të vazhdojnë të funksionojnë.
Kjo është filozofia e republikës.
Republika nuk mbështetet tek njerëzit e pagabueshëm. Republika ndërton institucione që i mbijetojnë edhe njerëzve me gabime.
Në këtë 250-vjetor, Amerika nuk feston vetëm fuqinë e saj. Feston aftësinë për të mbetur republikë për një çerek mijëvjeçari.
Ky është një sukses i rrallë në historinë njerëzore.
Për ne shqiptarët, ky jubile duhet të jetë më shumë se një urim për një mik të madh. Duhet të jetë një moment reflektimi.
Sepse miqësia me Amerikën nuk matet vetëm me marrëveshje strategjike apo bashkëpunim ushtarak. Ajo matet me gatishmërinë tonë për të ndërtuar një republikë ku pushteti kufizohet nga Kushtetuta, ku qytetari është sovran real dhe ku shteti nuk i përket partisë, por kombit.
Pas më shumë se gjysmës së jetës sime në Amerikë dhe me rrënjët që mbeten thellë në Shqipëri, kam bindjen se mësimi më i madh që republika amerikane i jep botës nuk është si të bëhesh i fuqishëm.
Është si të mbetesh i lirë.
Dhe kjo është ndoshta trashëgimia më e vyer që Amerika i ka dhënë jo vetëm qytetarëve të saj, por gjithë njerëzimit.
Po ndodh...
Vulën që Edi Rama ia dha Sali Berishës, ia mori populli
Nga Bato Kosova
ide
top
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128