Lajme flash
Tirana e mbuluar me llaç dhe kantiere ndërtimi, kullat bosh, çmimet në qiell
16 Shkurt 2026, 19:08 / EKONOMI&SOCIALE
Nga Francesca Barca dhe Federico Caruso, VOXEUROP
Qendra e Tirana është e mbushur ngushtë me njerëz, makina, biçikleta, skuterë dhe një gamë të gjerë formash arkitekturore.
Në orët e pikut, zona është kaq e mbushur me lëvizje saqë është e vështirë të vlerësosh gjerësinë e bulevardeve. Stilet arkitekturore nga periudha të ndryshme historike përplasen me njëra-tjetrën, por janë qiellgërvishtësit e shumtë ato që spikasin – të gjithë të rinj, të gjithë mbresëlënës, të gjithë më shumë ose më pak tërheqës.
Këto janë projektet e ashtuquajturve “arkistars”: emra si Stefano Boeri (më i njohur në Itali për Vertical Forest në Milano), Marco Casamonti, studioja holandeze MVRDV dhe studioja belge 51N4E. Këta janë emra të mëdhenj, prestigjiozë, që ndërtojnë projekte inovative dhe ekologjikisht të ndërgjegjshme, ose kështu thuhet.
Këta emra po përdoren nga kryeministri Edi Rama për t’i dhënë një shtresë legjitimiteti valës së fundit të ndërtimeve, thotë Erblin Vukaj, gazetar i portalit të pavarur Citizens, ndërsa qëndrojmë në një kryqëzim që simbolizon këtë perspektivë. Jemi në lagjen qendrore të Bllokut, ku ecja jonë fillon në shoqërinë e Vukajt dhe koleges së tij, gazetares Elira Kadriu, midis Rrugës Brigada e VIII dhe Rrugës Vaso Pasha.
E njëjta zonë përfshin vila të vogla që ndoshta i përkisnin drejtuesve të partisë gjatë regjimit socialist (1944–1991), ndërtesa të ndërtuara pas rrëzimit të regjimit, dhe struktura më mbresëlënëse si Blloku Cube i Stefano Boerit, selia e Credins Bank e projektuar nga studioja shqiptare Atelier 4, dhe dy qiellgërvishtës të tjerë nën ndërtim, të projektuar nga studioja e Marco Casamontit. Një banderolë e madhe që sulmon politikat e qeverisë për ndërtimet qëndron në njërën prej ndërtesave më të vjetra. Pak më tej, Vukaj tregon një ndërtesë që do të prishët për të hapur rrugën për një tjetër kullë. Nuk ka shenja të parqeve apo rrugëve për biçikleta në zonën përreth.
Pas këtij fasade arkitekturore impozante, megjithatë, ka një boshllëk. Sipas të dhënave të INSTAT, në vitin 2023, një në tre apartamente në Shqipëri ishte bosh. Në 2024, gazetarja Ola Xama raportoi se kishte mbi 85,000 shtëpi bosh në rrethin e Tiranës, 52.000 prej të cilave në kryeqytet. Me ritmin aktual të rritjes së popullsisë, “do të duheshin 45 vjet” për t’i mbushur këto apartamente, shpjegon Xama.
Ky numër është shumë më i lartë se në regjistrimin e mëparshëm (2011), kur një në pesë (21.6%) apartamente ishte bosh. Pas këtyre shifrave qëndron një vend që po zbrazet: midis 2011 dhe 2023, Shqipëria humbi afërsisht 500.000 njerëz.
Megjithatë, ndërtimet vazhdojnë pa ndërprerje. Në 2015, u dhanë leje për ndërtimin e ndërtesave të reja të banimit që zinin një sipërfaqe prej 50 kilometra katrorë; në 2022 ky numër u rrit mbi 40 herë, në 2.071 kilometra katrorë, dhe ky trend ka vazhduar edhe në vitet pasuese. Në vitin 2024, gazetarja Ola Xama raportoi se kishte mbi 85,000 shtëpi bosh në provincën e Tiranës, 52,000 prej të cilave ishin në kryeqytet. Me ritmin aktual të rritjes së popullsisë, “do të duheshin 45 vjet” për të mbushur këto apartamente, shpjegon Xama.
Kjo shifër është shumë më e lartë se në regjistrimin e mëparshëm (2011), kur një në pesë (21.6 përqind) apartamente ishte e pabanuar. Në themel të këtyre shifrave qëndron një vend që po zbrazet: midis viteve 2011 dhe 2023, Shqipëria humbi pothuajse 500,000 njerëz.
Megjithatë, ndërtimi vazhdon pa u pakësuar. Në vitin 2015, u dhanë leje për ndërtimin e ndërtesave të reja banimi që mbulonin një sipërfaqe prej 50 kilometrash katrorë; në vitin 2022 ky numër u rrit, më shumë se 40 herë, në 2,071 kilometra katrorë, dhe ky trend ka vazhduar vetëm në vitet që pasuan.
Rritja e ofertës, e shoqëruar nga ulja e kërkesës, do të pritej të shkaktonte një ulje të çmimeve. Përkundrazi, çmimet e shtëpive kanë vazhduar të rriten, ndërsa të njëjtat nuk mund të thuhet për pagat.
Në Tiranë, sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë, çmimet e banesave u rritën me 5.1 për qind gjatë gjashtë muajve të parë të 2025, dhe me 32.6 për qind në bazë vjetore.
Në 2011, një apartament në lagjet më qendrore të qytetit mund të kushtonte midis 700 dhe 2.500 euro për metër katror; sot, shifra ka shkuar në 2.500–4.500 euro për metër katror.
Të ardhurat mesatare mujore bruto në Shqipëri janë rreth 82.000 lek (850 euro). Në janar 2026, paga minimale mujore u rrit nga 40.000 në 50.000 lek (518 euro), duke e bërë vendin me pagën minimale më të ulët në Evropë pas Moldavisë dhe Ukrainës.
Në Tiranë tani është shumë e vështirë, nëse jo e pamundur, të gjesh një apartament dydhomësh për qira nën 600 euro.
Histeria e ndërtimeve u nxit nga një politikë e nisur gjatë mandateve të kryebashkiakut Edi Rama në vitet 2000–2011 – i cili u bë kryeministër në vitin 2013 – për Partinë Socialiste, dhe më pas vazhdoi nga pasardhësi dhe kolegu i tij i partisë, Erion Veliaj (tani në burg nën akuza për korrupsion dhe pastrim parash).
Në 2017 u miratua plani urban “Tirana 2030” – 2030 është viti kur Shqipëria synon të bëhet anëtare e BE-së. I projektuar nga Stefano Boeri Architetti, plani prezanton idenë e zhvillimit vertikal për të liruar hapësirë për sheshe dhe zona të gjelbra, dhe për të lehtësuar trafikun përmes zhvillimit të transportit publik dhe rrugëve për biçikleta.
Fatkeqësisht, realiteti është shumë larg paraqitjeve arkitekturore.
Planet urbane italiane për Tiranën
“Plani Tirana 2030 ka hapur qytetin ndaj ndërtimit dhe dendësimit,” shpjegon arkitektja dhe studiuese Dorina Pllumbi, e cila ka reflektuar gjatë mbi këtë çështje. “Më parë, ndërtesat mund të kishin deri në shtatë kate, nëntë maksimumi.” Sot, ndërtesa më e lartë e përfunduar është Downtown One me 40 kate, por kjo do të zbehet nga projektet e miratuara që tejkalojnë 70 kate.
“Nuk u kushtua vëmendje ndërtesave historike,” vijon Pllumbi, “kishte vila të bukura që u prishën pa mëshirë. Qyteti, duke ndryshuar shumë shpejt, njerëzit kanë problem të njohin lagjen dhe fqinjët e tyre.”
Ndërsa gjentrifikimi është fenomen i njohur në shumë qytete evropiane, në Tirana ka një shije tjetër. Jemi mësuar të shohim qytete që humbasin pjesë të popullsisë për t’i hapur rrugë një klase sociale tjetër ose ndoshta turistëve – por rasti i Tiranës është ndryshe. Për kë po ndërtohet qyteti?
“Përshtypja ime është se Rama dëshiron të ndryshojë fytyrën e këtij qyteti, të ‘lërë gjurmën e tij,’” tha Vukaj, duke na udhëhequr në qendër të qytetit. “Është problem egoje – pa plan urban të vërtetë, pa kujdes për balancën estetike, duke shkatërruar kujtesën tonë kolektive. Dhe gjithë këtë duke lehtësuar pastrimin e parave.”
Akuza për pastrim parash dolën nga të gjitha bisedat tona në Tiranë, por askush nuk dha prova konkrete.
Në shtatorin e kaluar, u publikua një raport i Friedrich Ebert Foundation me titull emblemë: “Pastrimi i parave në sektorin e pasurive të paluajtshme: ndikimi i tij në jetën socio-ekonomike në Shqipëri.” Raporti, bazuar në të dhëna që nuk mund të verifikohen gjithmonë, vlerëson se korrupsioni dhe shmangia e taksave në Shqipëri kanë gjeneruar “të paktën 8.168 miliardë euro të ardhura për periudhën 2015–2024”, kryesisht në sektorin e ndërtimit.
“Sektori i pasurive të paluajtshme ka krijuar në vitet e fundit një situatë që nuk mund të shpjegohet nga mekanizmat normalë të një tregu të lirë dhe konkurrues,” thotë raporti.
“Çmimet e pasurive të paluajtshme janë rritur më shpejt gjatë 10 viteve të fundit, veçanërisht midis 2021 dhe 2024. Teorikisht dhe logjikisht, një rritje e tillë e çmimeve, ndërsa oferta në treg rritet, ndodh kur tregu është i ndikuar nga faktorë kaq të fuqishëm sa që shtrembërojnë marrëdhëniet tipike mes kërkesës, ofertës dhe çmimit.”
Afro një shekull më parë, në 1925, u nis një plan zhvillimi për qendrën e Tirana, duke përfshirë arkitektë dhe planifikues urban italianë të dërguar nga regjimi fashist. Emrat e Armando Brasini dhe Gherardo Bosio janë të njohur mirë në këtë qytet. Duke ecur në rrugë, nuk është sfidë të njohësh stilin arkitekturor të asaj periudhe, tek zyra e Kryeministrit, Sheshi Nënë Tereza (ish-Sheshi Vittorio Emanuele III) apo Universiteti Politeknik (ish-Casa del Fascio). Të gjitha u projektuan nga Bosio dhe ndodhen vetëm disa hapa larg njëra-tjetrës.
Sot, historia po përsëritet, dhe jo pa një ironi të caktuar, siç tregon Vukaj. Për Dorina Pllumbin, kjo është një formë “një lloj kolonializmi, […] jo në kuptimin klasik, natyrisht, por një ‘kolonialitet i fuqisë’ më të butë, që vepron sot midis vendeve.” Gjatë bisedës sonë, Pllumbi përmend një “inferioritet të internalizuar” që Shqipëria ka zhvilluar ndaj të huajve, veçanërisht “Perëndimorëve.”
Një shembull i këtij fenomeni është pavijoni në Bienalen e Venecias 2025. I dedikuar arkitekturës shqiptare, ai u kurua nga zvicerania Anneke Abhelakh dhe përfshinte gjithçka përveç kontributeve nga arkitektët shqiptarë. Pavijoni titullohej “Building Architecture Culture”, “Si të mos ketë fare arkitekturë në Shqipëri, sikur të mos ketë asgjë aty, sikur gjithçka të jetë tabula rasa.”
Në fund të ecjes sonë, Vukaj na tregon disa paraqitje nga festivali Bukë dhe Zemër për të na dhënë një ide se sa jo-realiste janë këto projekte të pasurive të paluajtshme. Përvoja qëndron tek ndjesia se qyteti, si dhe vendi vetë, janë bërë një fushë loje për kreativitetin (dhe portofolët) e arkitektëve dhe ndërtuesve.
Kryeministri Edi Rama ka deklaruar se vala e fundit e zhvillimit arkitekturor, me hapjen e tregut dhe hyrjen e investitorëve dhe dizajnerëve të huaj, ka të bëjë me “rikthimin e individualizmit” për shqiptarët. Kjo është retorikë që Pllumbi e refuzon fuqishëm:
“Në Shqipëri ka rezistencë për të folur për kolektivitetin dhe kolektivizmin sepse duket si, ‘oh, ne e provuam. Ishte katastrofë. Dështuam.’ Dhe tani nuk ka rrugë tjetër veçse të shkojmë drejt individualizmit. Çfarë përpiqem të bëj me punën time – dhe studiues të tjerë dhe aktivistë, përfshirë grupin ATA, për shembull – është të sfidojmë këtë narrativë dominante. Ajo që prindërit tanë përjetuan ishte kolektivizëm shtetëror. Shteti përdori ideologjinë e kolektivizmit për të imponuar fuqinë e tij mbi popullsinë, mbi vendin dhe mbi çdo aspekt të jetës së përditshme. Por mënyrat komunale dhe më të sinqerta të organizimit kolektiv gjithashtu vuajtën pasi u përthithën dhe u kapën brenda këtij ombrellë ideologjike të kolektivizmit shtetëror. Prandaj duhet të praktikojmë këto mënyra më të sinqerta për të pretenduar qytetin, jo si një forcë totalizuese që vjen nga lart, por si akte kolektive të përditshmërisë.”
Qasja “muskulore” ndaj zhvillimit urban e imponuar nga Partia Socialiste po ndryshon fytyrën e qytetit, por nuk po zgjidh problemet e tij të thella.
Pllumbi sjell shembullin e depozitave të ujit që duken në fasadat e të gjitha shtëpive, duke treguar mungesat e shpeshta të ujit në qytet. Për Pllumbin, kjo është një “protestë e përhershme.” “Nëse një planifikues do të donte vërtet të shihte problemet e qytetit, është kaq e dukshme. Nëse nuk adreson trafikun, nëse nuk adreson shërbimet dhe çdo gjë që njerëzit kanë nevojë për të jetuar në një qytet normal, atëherë nuk ke bërë shumë.”
Burimet për t’i rezistuar këtij procesi mungojnë: “Protestat kanë qenë shumë të rralla këtu. Sepse kështu na mësojnë: mos shko në protesta.”
Armen Sula është aktivist me shoqatën Tek Bunkeri, i cili menaxhon një hapësirë në qendër të Tirana ku zhvillohen shfaqje filmash, debate, koncerte dhe punëtori teatrore, të gjitha të fokusuara në përpunimin e së kaluarës së përbashkët të vendit dhe reflektimin mbi historinë e diktaturës.
Duhet përmendur gjithashtu se lëvizje proteste u zhvilluan në universitetet shqiptare në 2018–19, dhe një mobilizim i rëndësishëm u bë në përpjekje për të shpëtuar Teatrin Kombëtar në Tiranë, i cili u prish në 2020.
Shoqata aktualisht ka një qira për një vilë të rrethuar nga ndërtesa më të larta. Aktivistët nuk e dinë se sa gjatë do të mund të qëndrojnë. “Qiraja jonë skadon pas dy vitesh,” thotë Sula, “dhe nuk dimë nëse do të rinovohet, sepse pronari dëshiron të ndërtojë diçka më të lartë. Ne investuam shumë në këtë vend, ishte gjithë baltë kur mbërritëm.” E vetmja shpresë, tregon ai me ironi të hidhur, është “që kryeministri të shkojë në burg të paktën pesë vjet, që ndërtimet të ndalen dhe ne të mund të mbijetojmë këtu.”
Në këtë kontekst, anëtarësimi në Bashkimin Evropian është, për shumë shqiptarë, “rruga e vetme”, sipas Nebi Bardhoshit, antropolog dhe drejtor i Institutit për Studimet Antropologjike, të cilin e takuam në Kamëz, një qytet shtatë kilometra larg kryeqytetit. Natyrisht, shqiptarët nuk kanë iluzione se anëtarësimi në BE është zgjidhja për çdo problem. “Ne e dimë dobësinë e Bashkimit Evropian, nuk jemi naive,” vazhdon Bardhoshi.
“Ne duam të bëhemi pjesë e Bashkimit Evropian,” ripërsërit Sula. “Na është premtuar se do ta bëjmë në 2030. Por nuk mendoj se është e mundur për ne si shoqëri – nuk jemi gati. Edhe në nivel institucional.” Sula sheh dy pengesa kryesore: çështjen e pazgjidhur të drejtësisë tranzitore, që lidhet me mënyrën se si kujtohet dhe trajtohet regjimi komunist; dhe korrupsionin, që është “jashtëzakonisht masiv.”
Dorina Pllumbi ndan këtë pikëpamje: “BE mund të jetë një tjetër imponim fuqie, por mund të jetë edhe ndryshe. Mund të jetë një mundësi për, le të themi, një nivel tjetër të angazhimit politik. Megjithatë, në praktikë, shohim se BE shpesh duket se ka humbur kompasin me parimet e veta, kështu që nuk e di nëse mund të vendosësh kaq shumë shpresë te Bashkimi Evropian. Nëse Shqipëria përfundon si koloni e këtyre fuqive të mëdha, gjë që shpesh duket të jetë rasti, si me ndërtimin e qendrave të mbajtjes për emigrantët në Gjadër, atëherë jemi të dënuar. Por nëse ne, përtej politikanëve, i kushtojmë seriozisht vëmendje demokracisë, dhe zëri dhe pozicioni ynë merren seriozisht, atëherë do të thoja se është një mundësi për Shqipërinë.”/BOLDNEWS
Po ndodh...
ide
Loja e Ramës me tre dorëheqjet e revokueshme të Belindës!
Nga Irena Beqiraj
Mafia e ushqimeve në Shqipëri, më e rrezikshme se trafikantët e drogës….
Nga Kreshnik Spahiu
top
receta Alfa
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128