Shqip
Luaj me Fjalëkryq
Lajme flash

Ështe integriteti, o budalla!

2026-09-24 20:44:24 / IDE NGA ZEF PREçI
Ështe integriteti, o budalla!

Integriteti në shërbimin civil dhe në angazhimin politik përbën një shtyllë kryesore të shtetit demokratik. Ai rregullon raportin midis administratës publike dhe sferës politike. Administrata duhet të jetë profesionale dhe neutrale. Në sferën politike, qytetarët dhe udhëheqësit angazhohen për të marrë vendime. Dimensionet kryesore të integritetit në shërbimin civil janë: paanshmëria politike; meritokracia dhe profesionalizmi; transparenca dhe llogaridhënia; parandalimi i konfliktit të interesit; zbatimi i planeve të integritetit. Dimensionet kryesore të integritetit në politikë janë: integriteti zgjedhor; dekriminalizimi dhe pastërtia e figurës; etika dhe përfaqësimi i ndershëm; financimi transparent i partive.

       
 

Në vlerësimin tim, këto parime mbeten vetëm formale në shërbimin civil dhe te shumica e figurave politike të vendit tonë. Për ironi të fatit, situata është përkeqësuar, sidomos gjatë dekadës së fundit. Kryefjala për të fituar zgjedhjet nuk ishte performanca sipas programit politiko-qeverisës të mazhorancës, kur një program i tillë ekzistonte. Ishte patronazhimi dhe largimi gjithnjë e më shumë nga ky program. Një administratë mund të ketë diploma, paga më të larta, platforma digjitale dhe organigrama moderne. Megjithatë, ajo mund të mos i shërbejë qytetarit. Mjafton që zyrtari të zgjedhë urdhrin e shefit mbi ligjin dhe interesin privat mbi detyrën publike.


Pyetja nuk është vetëm sa punonjës ka shteti apo sa shërbime ofron në internet. Pyetja themelore është kujt i shërben pushteti që u është besuar këtyre punonjësve. Është integriteti, o budalla! Integriteti nuk është dekor moral në një kod etike. Është aftësia për të mos firmosur një paligjshmëri, edhe kur kërkohet nga lart. Është refuzimi për të favorizuar një kompani, edhe kur pas saj qëndron një mik. Është mospranimi i kthimit të vendit të punës në detyrim elektoral. Profesionalizmi tregon nëse zyrtari di ta bëjë punën. Integriteti tregon nëse do ta bëjë në shërbim të publikut. Konkursi në letër, përzgjedhja në praktikë Bilanci zyrtar nuk lejon që problemi të reduktohet në përshtypje. Raporti i Komisionerit për Mbikëqyrjen e Shërbimit Civil për 2025 mbulon 205 institucione dhe 16.343 pozicione. Ai evidenton 1.279 pozicione të plotësuara pa respektuar procedurat ligjore dhe 2.088 vende të lira (KMSHC, f. 18-21). Nga emërimet në kundërshtim me ligjin, 1.016 ishin në administratën vendore dhe 263 në atë shtetërore.

Institucionet e pavarura të monitoruara nuk kishin asnjë rast të tillë (KMSHC, f. 21). Kjo diferencë duhet studiuar, jo kaluar si një hollësi statistikore. Ka edhe përmirësime: vendet e lira ranë nga 2.608 në 2024 në 2.088 në 2025. Por pozicionet e plotësuara në kundërshtim me ligjin u rritën nga 1.250 në 1.279 (KMSHC, f. 21). Pra, plotësimi i organikës nuk është sinonim i forcimit të ligjshmërisë. Një vend pune i zënë pa procedurën e duhur mund të zgjidhë nevojën e drejtuesit, por jo domosdoshmërisht nevojën e institucionit. As mungesa e interesit nuk e shpjegon e vetme situatën. Për 2025, DAP-i raporton 19.038 aplikime për 949 vende të shpallura. U plotësuan 654 prej tyre. Aplikimet nuk përfaqësojnë po aq persona, sepse një kandidat mund të aplikojë disa herë (DAP, f. 29-31).

Ndërkohë, njoftimi i BKH-së, i publikuar në media më 22 shtator 2026, jep 979 aplikime për 40 pozicione hetuesi, afërsisht 24,5 aplikime për vend. Ky interes nuk provon vetvetiu se të gjithë kandidatët janë të kualifikuar, as se motivohen vetëm nga besimi institucional. Por e bën të pamjaftueshme përgjigjen e gatshme se “nuk ka njerëz”. Në nivelin drejtues, problemi bëhet edhe më serioz. Raporti i Komisionit Europian për 2025 konstatonte se rreth një e treta e pozicioneve të larta mbeteshin vakante. Kjo ndodhte pavarësisht kandidatëve në trupën e nivelit të lartë drejtues. Edhe rregullat e meritës zbatoheshin në mënyrë jokonsistente (Komisioni Europian, f. 26). Kur përzgjedhja nuk garanton meritën, rreziku nuk është vetëm emërimi i një drejtuesi të paaftë. Është edhe emërimi i një profesionisti që aftësitë ia vë në shërbim besnikërisë politike.

Emërimet jashtë profilit profesional, deri në postet më të larta publike, e cenojnë meritokracinë. Besnikëria partiake nuk mund të zëvendësojë kualifikimin për detyrën. Rregullat e përzgjedhjes duhet t’i shërbejnë institucionit, jo kandidatit. Në mars 2024, ndryshimi i ligjit për Gardën u shoqërua me akuza të opozitës se kriteret po përshtateshin për një person të paracaktuar (ACQJ). Kjo mbetet akuzë politike, jo qëllim i provuar. Teksti i ndryshuar kërkonte konkurs të hapur, arsim të ciklit të dytë dhe të paktën dhjetë vjet përvojë në rend ose siguri, krahas kushteve të tjera (neni 17). Ndryshimi i kritereve kërkon arsyetim publik. Përndryshe, konkursi rrezikon të legjitimojë një zgjedhje të bërë më parë. Ndërrimet e shpeshta të drejtuesve shtojnë pasigurinë institucionale. Auditimi i KLSH-së për Kadastrën e Vlorës evidentonte tetë ndryshime të drejtuesve dhe zëvendës-drejtuesve, duke filluar nga Maji 2019.

Sipas auditimit, kjo kishte ndikuar në vijimësinë e punës (KLSH, auditimi 2021, f. 39). Ndërrimi i emrave nuk është reformë. Duhet të ndryshojnë përzgjedhja, kontrolli dhe përgjegjësia. As listat e sigurta elektorale nuk duhet të bëhen strehë politike. Instituti i Studimeve Politike (ISP) evidenton kandidime dhe mandate të fituara nga persona nën hetim ose në procese gjyqësore (ISP, 2026, f. 8-10). Dyshimi nuk është fajësi, por partia mban përgjegjësi për filtrat e saj. Rasti Balluku është domethënës: më 12 mars 2026, Kuvendi refuzoi kërkesën për heqjen e imunitetit që do të mundësonte arrestimin e ishzëvendëskryeministres. Votuan 82 kundër dhe 47 pro (EWB). Hetimi nuk mbyllet nga kjo votë. Imuniteti nuk është pafajësi dhe mbrojtja partiake nuk zëvendëson llogaridhënien.

 
Nga nëpunës publik në burim elektoral Patronazhimi fillon kur vendi i punës paraqitet si dhuratë e pushtetit, jo si e drejtë e fituar në konkurrim. Paga publike rrezikon të prodhojë një detyrim privat: pjesëmarrje në takim, mobilizim familjarësh, sigurim votash. Nëpunësi nuk trajtohet më si zbatues i ligjit, por si hallkë e organizimit partiak. Anketa e Institutit për Demokraci dhe Ndërmjetesim (IDM) për monitorimin e administratës publike 2024/2025 përfshiu 1.026 të rritur në Shkurt 2025. Afërsisht dy në tre të intervistuar (62,9%) pajtoheshin se për të marrë një punë në administratë nevojiten lidhje politike. Kjo është matje perceptimi, jo provë se çdo konkurs është i manipuluar. Megjithatë, një sistem rekrutimi që perceptohet si i varur nga partia humbet besueshmërinë edhe përpara se të hapet konkursi.

Raporti përfundimtar i OSBE/ODIHR-it për zgjedhjet e 11 majit 2025 dokumenton raportime të përhapura për presion ndaj punonjësve bashkiakë. Ai evidenton edhe shqetësime për premtime punësimi, favoresh administrative, përfitimesh sociale dhe lejesh në këmbim të votave (OSBE/ODIHR, f. 18). Në 4 nga 16 aktivitetet elektorale të PS-së për gratë, të vëzhguara nga misioni, disa pjesëmarrëse deklaruan se punëdhënësit i kishin udhëzuar të merrnin pjesë (OSBE/ODIHR, f. 18, shënimi 65). Këtu integriteti institucional lidhet drejtpërdrejt me lirinë e votës. Duhet dalluar punonjësi që ushtron presion nga ai që e pëson. Nuk është e drejtë që një nëpunësi të pambrojtur t’i kërkohet heroizëm individual, ndërsa drejtuesi që e kërcënon të mbetet i paprekshëm. Depolitizimi kërkon mbrojtje të punonjësit dhe përgjegjësi për urdhërdhënësin, jo vetëm deklarata për neutralitet. Problemi përfshin edhe asetet shtetërore, fondet buxhetore dhe median. Ato nuk mund të vihen në shërbim të partisë sunduese.

 
 
 
ODIHRi konstaton përdorim të gjerë të burimeve administrative dhe avantazhit institucional nga partia në pushtet. Kjo cenoi barazinë e garës dhe mjegulloi ndarjen shtet-parti (ODIHR, f. 3 dhe 16-18). Paratë e taksapaguesve nuk janë fond partie. Shërbimi publik nuk është favor elektoral. Nga 4.522 aktivitete zyrtare të regjistruara para zgjedhjeve, KQZ-ja ndaloi 18 si potencialisht abuzive. Nga 166 ankesa, për 37 nuk nisi hetim. Për 118 kishte vendosur deri ditën e votimit (ODIHR, f. 17-18). Jo çdo aktivitet apo ankesë është shkelje e provuar. Por arsyet e moshetimit dhe efekti i sanksioneve kërkojnë transparencë. ODIHR-i përmend edhe bonuset prej 5.000 ose 10.000 lekësh për pensionistët. Ato u miratuan më 9 janar dhe nisën të shpërndaheshin më 1 mars 2025 (f. 17). Kjo nuk e bën automatikisht të paligjshëm çdo përfitim social.

Pyetja është nëse kalendari i vendimeve lejon anashkalimin e kufizimeve zgjedhore. Gjetja për median është edhe më konkrete. Televizionet e monitoruara nuk identifikonin materialet e përgatitura nga partitë, megjithëse këtë e kërkonte Kodi Zgjedhor. KQZ-ja nuk mori masa ndaj kësaj praktike (ODIHR, f. 24). Pra, problemi nuk është vetëm ligji i shkruar, por moszbatimi i tij. Informimi institucional, reklama politike dhe lajmi duhet të dallohen. Përndryshe, qytetari merr propagandë të paketuar si gazetari dhe gara e ndershme mbetet një detyrim në letër. Më shumë punonjës, më pak banorë: ku është llogaria? INSTAT-i jep 163.885 të punësuar në sektorin publik për vitin 2014. Mesatarja e katër tremujorëve të vitit 2025 arrin rreth 185.386. Janë afërsisht 21.500 më shumë, ose 13,1% rritje (INSTAT, Vjetari Rajonal 2018, f. 92; INSTAT, seria tremujore, llogaritje nga të dhënat). Ky tregues përfshin qeverinë qendrore, pushtetin vendor dhe ndërmarrjet publike, jo vetëm nëpunësit civilë (përkufizimi i INSTAT-it). Barazimi i të gjithë këtyre punonjësve me “burokratë zyrash” do të ishte i pasaktë.

 
Treguesi më i fundit është 186.342 të punësuar në tremujorin e dytë 2026 (INSTAT). Kjo shifër tremujore duhet dalluar nga mesatarja vjetore. Në një periudhë tjetër krahasimi, midis censeve 2011 dhe 2023, popullsia banuese u zvogëlua me rreth 420 mijë veta, në 2,4 milionë (INSTAT). Ndërkohë, raporti i Komisionit Europian për 2025 evidentonte 1.253 shërbime publike elektronike. Aplikimi online ishte i mundur në 95% të rasteve (Komisioni Europian, f. 71). Këto prirje nuk provojnë automatikisht punësim klientelist, por kërkojnë një shpjegim publik të dokumentuar. Një popullsi më e vogël nuk do të thotë mekanikisht më pak nevojë për mjekë, kujdes social apo ekspertizë. As digjitalizimi nuk e eliminon kontrollin dhe punën profesionale. Pyetja është tjetër: cilat funksione janë shtuar, cilat janë automatizuar dhe çfarë ka fituar qytetari?

Pa një analizë të tillë, rritja e personelit mbetet një shpenzim pa llogaridhënie të mjaftueshme. Zhvendosja e sportelit në ekran nuk garanton zhdukjen e arbitraritetit pas ekranit. Kur firma publike punon për interesin privat Mungesa e integritetit ka të paktën dy fytyra. Njëra është gatishmëria për të shkelur ligjin në shërbim të eprorit politik, duke e justifikuar veprimin me bindjen hierarkike. Tjetra është përdorimi i kompetencës publike për përfitim personal. Kur bashkohen, institucioni rrezikon të funksionojë si rrjet interesash dhe jo si shërbim publik. Dosja “5D” e konkretizon këtë rrezik. Sipas akuzës së SPAK-ut, drejtorët bashkiakë R. M. dhe M. Q. ishin pronarët faktikë të shoqërisë përmes ortakëve fiktivë. Nga 12 procedura prokurimi të shqyrtuara u identifikuan përfitime monetare prej 192.779.188 lekësh (SPAK, 26.12.2024). Këto janë përfundime të organit të akuzës, jo zëvendësim i vendimit përfundimtar të gjykatës. Pyetja institucionale është e pashmangshme: si të zbulohet me kohë një konflikt i tillë? Vendimmarrësi publik dyshohet se fshihet edhe pas përfituesit privat. Edhe çështjet e pronave ngrenë të njëjtën pyetje. Më 21 shtator 2026, Prokuroria njoftoi masa sigurimi në Fier ndaj një ish-drejtori të ASHK-së dhe përfituesit të dyshuar. Hetimi lidhet me gjashtë prona me sipërfaqe rreth 71,7 hektarë.

 
Nga llogaria e përfituesit u sekuestruan 715.976 euro (Prokuroria e Përgjithshme). Më 10 prill 2025, Prokuroria e Vlorës njoftonte dërgimin në gjyq të zyrtarëve të ASHK-së dhe personave të tjerë. Çështja lidhej me legalizimin e dyshuar të paligjshëm të tre objekteve në Palasë (Prokuroria Vlorë). As arrestimi dhe as dërgimi në gjyq nuk barazohen me fajësi të provuar. Ato kërkojnë, megjithatë, shqyrtim se rioz të përzgjedhjes së drejtuesve, kontrollit të dokumentacionit dhe mbikëqyrjes së vendimmarrjes. Shtrirja e problemit del edhe nga bilanci i SPAK-ut për 2025: 30 zyrtarë dhe ish-zyrtarë të lartë nën hetim, prej të cilëve 18 të dërguar për gjykim (SPAK, Raporti Vjetor 2025). Më shumë hetime mund të tregojnë edhe më shumë aftësi zbulimi; nuk janë matës automatik i rritjes së korrupsionit. Por janë arsye e mjaftueshme për të mos e konsideruar kontrollin e integritetit një formalitet. Integriteti duhet kontrolluar përpara skandalit Për vitin 2024, Raporti i Komisionit Europian mbi Shtetin e së Drejtës evidenton 817 subjekte të kontrolluara plotësisht ose periodikisht nga ILDKPKI-ja. Ai shënon 101 gjoba dhe 23 referime penale ose të tjera në agjencitë ligjzbatuese, përfshirë një në SPAK.

Megjithatë, konstaton mungesë përparimi në efektivitetin e verifikimeve (raporti, botuar nga Ministria e Drejtësisë). Pra, aktivitet ka; pyetja është çfarë zbulon dhe çfarë parandalon ai. Raporti i ILDKPI-së për 2025 e përditëson bilancin: 655 subjekte u kaluan në kontroll të plotë. U raportuan 75 gjoba dhe 16 referime penale e referime të tjera. Për shkeljet e kuadrit të konfliktit të interesit u vendosën 15 gjoba (ILDKPI, f. 24-26). Nga rreth 25 kërkesa për asistencë mbi konfliktin e interesit, tetë raste u regjistruan dhe u hetuan administrativisht (f. 35). Këta janë tregues të ndryshëm. Gjashtëmbëdhjetë referimet nuk janë të gjitha kallëzime për konflikt interesi. Numri i kufizuar kërkon shpjegim për rezultatet, por nuk provon vetvetiu moseficiencën. Edhe kritika për publikimin e pasurive kërkon përditësim. ILDKPI-ja raporton rreth 2.000 publikime gjatë 2025. Nga Dhjetori nisi publikimin në regjistër të deklaratave më të fundit, me kërkim sipas emrit dhe institucionit (f. 44-45). Ky hap duhet njohur. Por duhen publikuar shpejt e plotësisht edhe seritë historike.

Duhen bërë të matshme vonesat dhe mungesat. Ekzistenca e regjistrit nuk provon efektivitetin e kontrollit. Një javë më parë, qeveria hungareze shpalli një nismë për kontrolle të pasurimit deri 20 vjet në retrospektivë. Ajo përfshin familjarët dhe pasuritë e transferuara te të tretët (njoftimi zyrtar). Njoftimi flet për projektligj, jo për ligj tashmë të miratuar. Afati nënkupton verifikim prapa në kohë, jo 20 vjet pas largimit nga detyra. Për Shqipërinë, mësimi është gjurmueshmëria afatgjatë e pasurisë, me garanci ligjore dhe kontroll të pavarur. Numri i deklaratave të administruara nuk provon se pasuritë e fshehura janë zbuluar. As numri i gjobave nuk tregon vetvetiu se konfliktet e interesit janë ndalur përpara vendimit të dëmshëm. Kuvendi duhet të kërkojë rezultate, jo vetëm bilance procedurash. Çfarë ndodhi me referimet? Sa shkelje u korrigjuan? Cilat institucione përsërisin të njëjtat probleme? Këto pyetje kërkojnë kontroll parlamentar real.

Më 9 prill 2026, mazhoranca rrëzoi me 75 vota nismat për komisione hetimore mbi AKSHI-n dhe ARRSH-në. Argumenti i saj ishte se Kuvendi nuk mund të kryejë hetime penale (raportimi i votimit). Hetimi parlamentar nuk zëvendëson prokurorinë. Por hetimi penal nuk duhet të shërbejë si alibi për të shmangur përgjegjësinë politike dhe administrative. Më 21 maj 2026, ndryshimet e Rregullores u miratuan me 100 vota dhe konsensus PS-PD. Raportimi vjetor në seancë plenare u kufizua te institucionet me detyrim të shprehur kushtetues. Për të tjerat, përfshirë SPAK-un, raportimi kalon në komisione (raportimi i miratimit). Përgjegjësia për këtë ndryshim nuk i takon vetëm mazhorancës. Raportimi i copëzuar dhe shmangia e debatit plenar e kanë zbehur dhe dobësuar dukshëm llogaridhënien. Komisionet duhet të garantojnë pyetje reale, transparencë dhe ndjekje të rekomandimeve. Dorëzimi i raportit nuk e zëvendëson debatin mbi të. Reforma duhet të fillojë te porta e hyrjes: konkurse të gjurmueshme, kritere që nuk përshtaten për emra të paracaktuar dhe publikim i arsyetimit të përzgjedhjes.

Për drejtuesit, verifikimi i interesave private dhe i lidhjeve me përfituesit e kontratave duhet të jetë real, proporcional dhe i kontrollueshëm. Për punonjësit, mbrojtja nga presioni politik dhe hakmarrja ndaj sinjalizimit duhet të jetë e besueshme. Për institucionet, çdo shtim personeli duhet lidhur me funksione dhe rezultate të matshme. Mbi të gjitha, përgjegjësia politike nuk mund të tretet në formulën “përgjegjësia është individuale”. Kjo formulë shfajësuese ka dalë boje. Çështja ende në zhvillim e ish-drejtoreshës së Shërbimit Informativ të Shtetit e bën edhe më të nevojshëm këtë dallim. Këto ditë (më 22 Shtator 2026) u raportuan pezullimi dhe masa “arrest në shtëpi” ndaj saj. Kryeministri deklaroi se e kishte liruar nga detyra (Reuters, 22.9.2026). Penalisht, secili përgjigjet për veprimet e veta. Politikisht dhe administrativisht duhet të përgjigjet edhe ai që përzgjedh drejtuesit, shpërfill sinjalet ose toleron shkeljet. SPAK-u nuk mund të jetë zyra e burimeve njerëzore të shtetit.

As mund të zëvendësojë kontrollin e brendshëm dhe mbikëqyrjen parlamentare. Administrata nuk duhet denigruar kolektivisht. Reforma duhet t’i japë mbrojtje dhe hapësirë profesionistit të ndershëm. Ai nuk duhet të paguajë koston e atij që e përdor detyrën si privilegj. Shteti modern nuk matet vetëm me shpejtësinë e platformës. As me tundjen e shkundjen e flamurit të integrimit europian përmes sloganit “Shqipëria 2030”. Ai matet me kufijtë që i vendos arbitraritetit. Prandaj, përtej organigramave, pagave dhe ekraneve, thelbi mbetet i njëjtë: është integriteti, o budalla!

 

Po ndodh...

Dua të lexoj më shumë lajme

ide

top

receta Alfa

TRENDING

shërbime

  • POLICIA129
  • POLICIA RRUGORE126
  • URGJENCA112
  • ZJARRFIKESJA128