Lajme flash
The saint whose body was returned
2026-10-04 12:02:00 / JETË
In Albania, Mother Teresa is everywhere and nowhere. Her name is on the airport, on the square, on the hospital: a name that the world knows and the state hangs on it like a medal. But here we have her for blood, not for work. Her canonization day, September 5, is also an official holiday. This year it fell on a Saturday and gave us a Monday off. Three days of weekend: how many people remembered why, and how many did a prayer or a charitable deed?
Many of us don't know her story. I didn't know either that she fought for years to open her order, writing letter after letter until the Vatican finally responded. I didn't know that she chose the white sari with blue stripes, the garment of the poorest women of Calcutta. I didn't know that she went straight to the sick on the streets and that she herself gathered donors and patrons from all over the world, with an independence that the Church rarely granted to women. She gave her life in Calcutta, not in Albania.
In a country like ours, where people only bow to power, Teresa has been forgotten as women are forgotten: honored on plaques, absent from life. The world knows her for her mercy. But her order was built on something rare in Albanian society: solidarity.
When she was alive, this country wouldn't even let her in. Her mother, Drane, died in Tirana in the summer of 1972, waiting for a permit that never came. When Tereza finally arrived, in 1989, she was taken first to the dictator's grave, and only then to her mother's grave.
This September, director and writer Teona Strugar Mitevska brought Tereza to Tirana not as an icon, but as a woman. Her film Mother (2025), which had its world premiere at the Venice Film Festival, opened the 24th edition of the Tirana International Film Festival at the Millennium Cinema on September 21, receiving the festival’s Honorary Award at the opening and the Audience Award at the closing. The extraordinary story of a woman from Skopje, told by another extraordinary woman from Skopje.
Teresa achieved something extremely difficult for a woman within the Catholic Church of that time: founding a new order. Mitevska says she admires her immensely. From the Millennium stage, she called her “an Albanian woman from my city, from Skopje, a woman I admire immensely: strong and rebellious.” But there is one thing she cannot accept: Teresa’s very harsh stance on abortion.
“Edhe pse e admiroj si njeri, për trashëgiminë e saj, për atë që bëri, nuk gjeja dot paqe me qëndrimin e saj për abortin,” më tha. “Sado ta shohësh në kontekstin e kohës, ishte murgeshë, pjesë e institucionit katolik, e gjithë kjo nuk më mjaftonte për ta pranuar, për ta ndjerë timen.” Ndaj vendosi ta kuptojë jo përmes doktrinës dhe rregullave të Kishës, por si grua: me duar që gatuajnë bukë, me zemërim, me xhelozi, me forcë. Dhe mbi të gjitha, me një trup gruaje që nuk mund të injorohet: një trup i krijuar për të kryer mrekullinë e jetës, por edhe me të drejtën morale për ta refuzuar.
Unë nuk e dija që filmi ishte për Nënë Terezën. E mora vesh pak minuta para se të fikeshin dritat. Filmi rrëfen shtatë ditët e fundit të saj në kuvendin e Loretos në Kalkutë, para se të vinte përgjigja që do ta shndërronte në ikonë. “Më interesonte nevoja e saj për të lënë rehatinë,” më tha Mitevska. “Në Loreto kishin kopshte, kishin gjithçka, nuk vuanin fare për bukë, ndërsa jashtë…”
Jashtë ishte një qytet i plagosur. Kalkuta, kryeqyteti i dikurshëm i Indisë britanike, ishte “qyteti më i bukur, Londra e dytë”, siç e përshkruan Mitevska, një qytet i ruajtur, ku jo kushdo mund të hynte. Por befas vijnë të gjithë fshatarët, që sipas rregullave nuk kishin as të drejtë të hynin.
Ata vinin nga uria e Bengalit e vitit 1943, që sipas shumicës së studiuesve, vrau rreth dy milionë njerëz. Më shumë se natyra, e shkaktuan politikat britanike të kohës së luftës: orizi iu la ushtrisë dhe punëtorëve të luftës, ndërsa Londra refuzoi shumicën e kërkesave për drithë. Më 1946, në atë që njihet si “Vrasjet e Mëdha të Kalkutës”, mijëra njerëz u vranë në rrugë brenda pak ditësh, në përplasjet mes hindu-ve dhe myslimanëve. Një vit më vonë, britanikët u larguan duke e ndarë Indinë, e bashkë me të edhe Bengalin, dhe Kalkuta u mbush me refugjatë.
Murgesha shqiptare, sipas Mitevskës, ishte një grua-gjeneral: e përpiktë, e pandalshme, komandante e një ushtrie grash. Idenë e kësaj ushtrie, Mitevska e mori vite më parë, kur xhiroi një dokumentar mes motrave të Misionareve të Bamirësisë.
“Janë një ushtri, por një ushtri tjetër lloj,” më tha. “Qeshin gjithë kohën, mburren, bëjnë thashetheme. Të duket si një fshat shqiptar apo maqedonas.”
Një murgeshë e ardhur nga Filipinet i tregoi këmbët dhe i tha: “Nuk më pëlqen të rruhem, e këtu nuk jam e detyruar. Nuk dua burrë, nuk dua të martohem.”
Për Mitevskën, kjo ishte një grua “që erdhi nga një mjedis shumë i shtrënguar dhe gjeti lirinë brenda një mjedisi tjetër po aq të shtrënguar, Kishës Katolike”. Liri nga të qenët gruaja e një burri, prej shoqërive që i detyrojnë gratë t’u përkasin burrave, si kjo e jona, sot e dikur.
Nuk ka ndonjë shpjegim logjik pse Nënë Tereza duhet rrëfyer me kamerë dhe kolonë zanore punk. Shpjegimi i vetëm është ai i Mitevskës: donin “lirinë punk, si fëmijët, lirinë për të mos pyetur për asgjë”. Dhe filmi hyn si tank. Hapet me akorde kitare elektrike që shpërthejnë si alarm. Kamera nuk rri kurrë e qetë: dridhet, rebelohet, e pastaj ngrihet pingul mbi skenë, në bird’s eye view, dhe ne e shohim gjithçka nga lart, sikur të ishim ngjitur në një cep të tavanit, shpesh me një shpejtësi marramendëse. Në një skenë, Tereza vallëzon me “Hard Rock Hallelujah” të Lordi-t, grupit finlandez të metalit që fitoi Eurovizionin më 2006, të maskuar si përbindësha. Hallelujah, me kitarë elektrike. Është një bombardim zanor dhe pamor, që m’i lodhi sytë aq sa më duhej t’i fërkoja shpesh. Ndoshta një sy më i ri e duron më lehtë, madje e shijon si lojë. Sytë kanë afat skadence. Perspektiva jo.
Por ku qëndron drama brenda filmit? Te Nënë Tereza dhe alter egoja e saj. Këtë më tha Mitevska, në një nga kafenetë e Piramidës. Tirana ishte në valën e protestave pas skandalit të fundit qeveritar. Një mbrëmje më parë ishte paralajmëruar protestë, dhe në mëngjes policia kishte rrethuar gjithë perimetrin rreth Kuvendit. Ndërsa Millennium-i ishte mbyllur dhe festivali ishte degdisur i tëri te Piramida, ne flisnim për një film mbi një grua që largohet nga kuvendi, teksa Kuvendi ishte i rrethuar.
Tereza është gjenerali, Agnieszka është zemra. “Absolutisht,” më tha Mitevska kur e pyeta nëse janë e njëjta grua. “Nëna është stoike, e ashpër, e padepërtueshme. Agnieszka është emocion i pastër.”
Tereza duhej të ishte e organizuar, e llogaritur, për të bërë gjithçka që kishte për të bërë, ndaj emocionin ia la tjetrës. Por Mitevska kërkoi të çarat edhe te gjenerali. Ajo thotë se gjetja e momenteve të brishtësisë mes skenave ishte gjëja më e vështirë për të dhe Noomi Rapace, aktoren protagoniste që luan rolin e Terezës.
“Në fillim nuk e ndien dot: është kaq e ashpër, është gjeneral, është e pamundur. Dhe e tillë ishte.” Pastaj shtoi diçka për veten: “Kur fillova të bëja filma, mendoja se që të më merrnin seriozisht në botën shumë mashkullore të kinemasë, duhej të isha pikërisht e tillë. M’u desh kohë të kuptoja se mund të jem femërore dhe e fortë njëkohësisht.”
Edhe trupi i gjeneralit flet. “Vuajtja, për ta thënë thjesht, të afron me Zotin,” më tha Mitevska. “Dhe kur ajo kujdeset për atë burrë të sëmurë, ka pothuajse kënaqësi në atë që ndien.”
Agnieszka, përkundrazi, nuk e ka këtë forcë mohimi. Ajo e lejon veten të ndiejë, e ndarë mes betimit që ka bërë dhe dëshirës që s’e shuan dot, dhe e paguan shtrenjtë. Bie në dashuri, mbetet shtatzënë, dhe burri që dashuron vritet në dhunën ndëretnike të Kalkutës.
“Thjesht ra në dashuri,” më tha Mitevska. “Është e thjeshtë. U ndodh edhe më të këqijve prej nesh!” (Qesh) Agnieszka është e trilluar, por ajo është mishi dramatik i filmit. Pse i duhej Mitevskës ky personazh? “Kur lexon ditarin e saj personal, Tereza flet për amësinë, për dëshirën, për kaq shumë anë të qenies së saj,” shpjegoi. “Ishte një grua shumë e mprehtë: mënyra si i kuptonte dëshirat e thella, frikërat e thella, kotësinë e saj.”
Agnieszka është propozimi i Mitevskës për atë dëshirë: Shoqja e saj më e dashur, aq intime… sa mund të ishin edhe të dashura, mbetet shtatzënë dhe bën atë që ndoshta Tereza gjithmonë kishte dashur ta bënte, por hoqi dorë në emër të shërbimit. Prej këtu lind pyetja që përshkon gjithë filmin: “Nënë e një fëmije, apo nënë e të gjithëve?”
Historia është e mbushur me nëna kontradiktore: gra që u bënë nëna për mijëra të tjerë, por që nuk mundën të rritnin fëmijët e tyre.
Maria Montessori, mjekja italiane që shpiku një mënyrë të re për edukimin e fëmijëve, e përdorur ende sot në shkollat e të gjithë botës, lindi një djalë jashtë martese. Në Italinë e asaj kohe, kjo do t’i kishte shkatërruar emrin, ndaj djali u dërgua të rritej te një familje në fshat. Ajo e ndiqte nga larg dhe e mori pranë vetëm kur ai ishte bërë adoleshent.
Astrid Lindgren, shkrimtarja suedeze që u dha fëmijëve të botës Pipi Çorapegjatën, vajzën më të fortë në botë, që jeton e lirë, pa nënë e pa baba, mbeti shtatzënë në moshën tetëmbëdhjetë vjeç nga një burrë shumë më i madh e i martuar. Ajo shkoi të lindte në Kopenhagë, larg syve të botës, sepse atje nuk ishte e detyruar ta tregonte emrin e babait. Djali i saj i kaloi tri vitet e para te një familje kujdestare daneze, derisa e ëma mundi ta merrte me vete.
Winnie Madikizela-Mandela, që Afrika e Jugut e quajti “Nëna e Kombit”, u burgos dhe u internua nga regjimi i aparteidit. Vajzat e saj u rritën kryesisht nëpër konvikte, larg saj.
Aung San Suu Kyi, që populli i Birmanisë e thërriste “Nëna Suu”, zgjodhi të mos largohej nga vendi i saj, edhe pse kjo do të thoshte arrest shtëpie për gati pesëmbëdhjetë vjet. Dy djemtë e saj u rritën në Angli, dhe burri i saj vdiq pa e parë më.
Janë gra që bota i quajti nëna të të gjithëve, por që nuk u lejuan të ishin nëna për fëmijët e tyre. Tereza zgjodhi të mos bëhej nënë. Por ajo u pengua edhe të ishte bijë: nënën e saj nuk arriti ta shihte më kurrë.
Çfarë është një nënë? Një gjë është e sigurt: një nënë, qoftë e të gjithëve, qoftë vetëm e fëmijëve të saj, duhet të jetë luftëtare. Edhe Mitevska lufton.
“Një ditë më parë, një burrë i zemëruar më tha: ‘Ajo nuk ishte feministe,'” më tregoi. “Dhe unë i thashë: ‘E di çfarë? Unë e pretendoj si feministe.”
She hasn't always been so sure. "I used to be afraid, because of abortion. But the more I talk about it, the more I argue with angry men who explain to me what I really think, the more I'm convinced that we, women today, have to claim it as feminists and accept it in all its complexity. We've had to endure a lot, say yes to a lot of rules that didn't suit us, just to survive."
Men have it easier. Even Mother Teresa speaks convincingly, from her perspective, about how easy it is for men to live not only in a society built specifically for them, but also in a religion created specifically for them, where the privilege of their freedom knows almost no bounds.
Mitevska, however, brings us one exception. Father Friedrich, the film’s main male character, is neither a tyrant nor a caricature. He is based on a real person: the Belgian Jesuit Celeste Van Exem, Teresa’s spiritual director in Calcutta. In September 1946, on the train to Darjeeling, where she was going for her annual spiritual retreat, Teresa heard what she would call “a calling within a calling.” When she returned, Van Exem was the first person she confessed to.
In January 1947, her superiors transferred her away from Calcutta to Asansol. After four months, Van Exem was convinced that her calling was genuine and urged her to write to the archbishop for permission. On his advice, before going to the poor on the streets, Teresa attended a medical course for several months with the American Medical Missionary Sisters in Patna. Van Exem herself wrote the constitution of the new order, which the archbishop took to Rome in 1950. Teresa corresponded with him until his death in 1993, even confessing her spiritual darkness, the years when she felt abandoned by God.
"He was very supportive of her ambition. He was really her biggest support," Mitevska told me.
In the film, Father Friedrich is gentle, calm, always approachable. He is the only one who separates religion as an ideology from man, and the only one between the two who supports Agnieszka when she decides to have an abortion. With a sincerity that sounds like irony, Friedrich tells Teresa that the Church does not seek to punish children, which it preaches as the fruit of sin. The Church seeks to punish women. In the solitude of the convent, Teresa finds in this priest a friend, the only one with whom she can speak as an equal. In the Church, the priest is called Father. To Mitevska, Friedrich is Brother: not the one who orders from above, but the one who stands by.
I asked Mitevska why she had put the most feminist words in the film's mouth, specifically, into the mouth of a priest. "Because I don't believe that feminism is only for women," she replied. "Feminism is equality for all, it belongs to everyone. And it's surprising how within the Catholic religion men can think with much more freedom than women. We are sometimes our own worst enemies, but it's not our fault. It's the conditions that have been created for us." /Reporter.al
Po ndodh...
Why doesn't Rama resign?
Nga Përparim Gjeka
By Lindita Çela - The mirror where nothing is seen
Nga Lindita Çela
By Lindita Çela - The mirror where nothing is seen
Nga Lindita Çela
ide
Why doesn't Rama resign?
Nga Përparim Gjeka
Kurvat e vërteta të një shoqërie!
Nga Ermal Peçi
When silence is put on a toga
Nga Auron Janku
receta Alfa
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128