Shqip
Luaj me Fjalëkryq
Lajme flash

When silence is put on a toga

2026-10-02 13:05:00 / IDE NGA AURON JANKU
When silence is put on a toga

There are laws that protect the citizen from the government and laws that give the government more tools to protect the citizen. The difference is not found in the title of the draft law, nor in the words “guarantee”, “security” or “protection”. It is found in the limit that the law sets for the government. This is precisely where the package of amendments to the Criminal Procedure Code should be read: not only in what it aims to protect, but also in what it can prohibit. The question is simple and, at the same time, difficult: are we bringing Albanian justice closer to Europe, or are we building a system where, in the name of protecting justice, the public is increasingly asked to remain silent?

Investigative secrecy must be protected. The presumption of innocence must be protected. Privacy, victims, minors and the integrity of the investigation must be protected. These are European standards. But Europe also requires something else: proportionality . And that's where the questions begin.

Article 103 is the most sensitive point. The draft law does not stop at prohibiting the publication of materials that are still under investigative secrecy. It extends the restrictions even after the secrecy has ended and provides that the media or journalist who has access to materials of the proceedings must apply to the court for authorization before publication. Here we have a fundamental change: from protecting the secrecy of the investigation we move to prior control over publication . The European standard does not say that the media can publish everything, nor that every information must first go through a judicial permit. Article 10 of the ECHR requires that restrictions on freedom of expression be lawful, necessary and proportionate. The Council of Europe recognizes the public's right to receive information on the activities of the police and courts and requires its balancing with the presumption of innocence, privacy and the interests of justice.

The issue, then, is not whether there should be restrictions. The issue is how far the restriction goes . A document containing intimate data is not the same as a document that could reveal institutional abuse. Information that could undermine an investigation today may no longer have any effect on justice tomorrow. For this reason, anonymization, redaction, and specific assessment of the public interest are more nuanced tools than a blanket ban.

Dhe pastaj vjen pyetja: pse dhjetë vjet? Projektligji parashikon ndalimin e publikimit të akteve të seancave me dyer të mbyllura deri në afatet e arkivimit dhe, në çdo rast, për të paktën dhjetë vjet pas vendimit përfundimtar. Dhjetë vjet janë një kohë e gjatë në jetën e një shoqërie. Një çështje që sot konsiderohet private mund të bëhet nesër dokument me rëndësi historike, institucionale apo publike. Përse duhet të ketë një perde automatike dhjetëvjeçare dhe jo mbrojtje të të dhënave sensitive, anonimizim dhe vlerësim të interesit publik?

Neni 279 e zgjat heshtjen edhe pas përfundimit të sekretit. Projektligji parashikon vazhdimin e detyrimit të mospublikimit edhe pasi sekreti hetimor ka përfunduar dhe, në një nga ndryshimet, kërkon edhe pëlqimin e të pandehurit. Këtu lind pyetja më e thjeshtë: nëse ka përfunduar arsyeja që justifikonte sekretin, cila është arsyeja e re që justifikon vazhdimin e heshtjes? Prezumimi i pafajësisë duhet mbrojtur, por nuk është e njëjta gjë me fshehtësinë absolute të ekzistencës së një hetimi. Direktiva e BE-së 2016/343 kërkon që autoritetet publike të mos i paraqesin të dyshuarit ose të pandehurit si fajtorë përpara se fajësia të provohet; kjo nuk do të thotë se çdo informacion mbi ekzistencën e një procedure penale duhet të zhduket nga hapësira publike. Të mos e shpallësh dikë fajtor nuk do të thotë domosdoshmërisht të fshehësh faktin se po hetohet.

Ky dallim bëhet edhe më i rëndësishëm te neni 308/a, ku organet proceduese duhet të shmangin publikimin jo vetëm të të dhënave të hetimit, por edhe të faktit se një person është nën hetim deri në përfundimin e hetimeve. Qëllimi është i kuptueshëm: një hetim nuk duhet të shndërrohet në dënim publik. Por çfarë ndodh kur kemi të bëjmë me një çështje me interes të lartë publik, që prek administrimin e shtetit, korrupsionin apo përdorimin e pushtetit? A duhet publiku të presë gjithmonë deri në fund, edhe kur informacioni është i verifikueshëm dhe ka rëndësi të drejtpërdrejtë për jetën publike? Drejtësia nuk duhet të bëhet spektakël. Por as të kthehet në dhomë pa dritare.

Neni 222 dhe përgjimet hapin një tjetër front. Projektligji parashikon periudha 15-ditore, një kohëzgjatje të përgjithshme deri në 45 ditë dhe, për kategori të caktuara veprash, periudha deri në tre muaj, me mundësi zgjatjesh të tjera kur justifikohet domosdoshmëria. Përgjimi është një mjet i rëndësishëm në luftën kundër krimit. Por telefoni modern nuk është më vetëm telefon; është arkiv i jetës private: familja, puna, marrëdhëniet, financat, miqtë, informacionet personale. Për këtë arsye, neni 8 i KEDNJ-së kërkon që ndërhyrja të jetë e ligjshme, e nevojshme dhe proporcionale. Sa më gjatë dëgjon shteti, aq më e fortë duhet të jetë arsyeja pse dëgjon. Afati nuk mund të zëvendësojë arsyetimin dhe kontrolli gjyqësor nuk duhet të kthehet në formalitet.

Edhe neni 75/a, me ndryshimet në kompetencat për disa çështje që lidhen me gjyqtarë të GJKKO-së dhe prokurorë të SPAK-ut, kërkon vëmendje. Vetë ndryshimi i juridiksionit nuk përbën automatikisht shkelje të KEDNJ-së. Por neni 6 kërkon një gjykatë të pavarur, të paanshme dhe të krijuar me ligj. Prandaj një ndryshim i tillë duhet të shpjegojë jo vetëm ku do të gjykohet çështja, por pse mënyra e re garanton më mirë pavarësinë, paanshmërinë dhe besimin e publikut.

Nga ana tjetër, ka dispozita që shkojnë në drejtimin europian dhe nuk duhet të kundërshtohen artificialisht. Mbrojtja e prezumimit të pafajësisë, përjashtimi i provave të marra përmes torturës ose trajtimit çnjerëzor dhe kërkesa për autorizim gjyqësor në ndërhyrjet serioze në të dhënat private janë garanci që forcojnë shtetin e së drejtës. Problemi lind kur një garanci zgjerohet përtej qëllimit të saj dhe kthehet në instrument kontrolli.

Europa nuk është një listë nenesh. Është një kulturë kufijsh. Kufij për prokurorin, gjykatësin, policinë, median dhe vetë shtetin. Sekreti hetimor nuk mund të bëhet mbulesë për çdo informacion. Transparenca nuk mund të bëhet justifikim për shkeljen e privatësisë. Përgjimi nuk mund të bëhet rutinë. Dhe prezumimi i pafajësisë nuk mund të shndërrohet në sinonim të heshtjes.

Në fund, pyetja “I afrohemi apo i largohemi Europës?” nuk zgjidhet nga numri i neneve që ndryshohen, as nga numri i herëve që ligji përdor fjalën “garanci”. Ajo zgjidhet nga një pyetje shumë më e thjeshtë: a i jep ky ligj shtetit vetëm aq pushtet sa është i domosdoshëm për të mbrojtur drejtësinë, apo i jep edhe më shumë pushtet për të kontrolluar informacionin?

Nëse rruga jonë është Europa, standardi duhet të jetë i qartë: sekret, por jo sekret absolut; mbrojtje e të pandehurit, por jo heshtje absolute; privatësi, por jo mbyllje e interesit publik; përgjim kur është i domosdoshëm, por jo mbikëqyrje pa kufij; dhe mbi të gjitha, proporcionalitet.

Sepse demokracia nuk humbet vetëm kur një njeri dënohet padrejtësisht. Ajo fillon të humbasë edhe atëherë kur shoqërisë i thuhet se ka shumë gjëra që nuk ka më të drejtë t’i dijë. Dhe kur drejtësise dhe mediave i kërkojme më shumë heshtje, pyetja nuk është më vetëm se çfarë po mbrojmë. Pyetja është: nga kush po e mbrojmë të vërtetën?

auron janku

Po ndodh...

Dua të lexoj më shumë lajme

ide

top

receta Alfa

TRENDING

shërbime

  • POLICIA129
  • POLICIA RRUGORE126
  • URGJENCA112
  • ZJARRFIKESJA128