Lajme flash
"Starchitects go home": What's behind the extraordinary construction boom in Albania?
2026-10-02 14:40:00 / POLITIKË
Around 60 renowned international architecture studios have proposed hundreds of projects in Albania, from towers in Tirana to luxury resorts along the coast. Some of these projects are included in the new book The Albanian Files, an 800-page publication that has sparked a heated debate about how the country is developing, the transparency of decision-making and the impact of construction on the environment.
According to a recent article published by The Guardian, the book documents more than 500 projects proposed by 60 international studios, while not a single Albanian studio appears in it. Prime Minister Edi Rama has described the publication as a “precious behind-the-scenes record” of a process that, according to him, is transforming Albania in an unexpected way.
For government critics, however, The Albanian Files is seen as a document that raises questions about transparency, heritage, population displacement and the development of protected areas. One opposition MP has called the book a “smoking gun,” while the article emphasizes that there is no allegation that the architects in question were involved in illegal activities.
Protests against projects
The debate also played out on the streets of Tirana. At a protest in June, demonstrators held banners with messages like “Starchitects go home!” and “Where is the public?”
The protest took place outside an architectural event where some of the architects featured in the book had gathered. The Landscapes of Abundance festival had tickets for up to 200 euros, in a country where the average monthly salary mentioned in the article is around 700 euros.
During the same period, protests were also linked to multi-billion dollar plans to develop the Zvërnec area and Sazan Island into a luxury tourist complex, a project supported by the Trump family.
The protest movement has been dubbed the “flamingo revolution,” in reference to the fragile habitats that critics say could be affected by the developments. According to the article, the protests have continued for more than 120 days and have been accompanied by calls for Prime Minister Rama to resign.
Criticisms about the way urban development is conducted
Lorin Kadiu, director of Citizens.al, an investigative platform that follows construction projects in Albania, has criticized the decision-making process.
“It feels like we live in an autocratic kingdom,” he says, raising questions about transparency and the impact of an individual's aesthetic preferences on the country's development. These are statements by Kadiu and are presented as his position, not as an indisputable fact.
Rama, i cili është shkolluar si piktor, u bë i njohur ndërkombëtarisht që në periudhën kur ishte kryetar i Bashkisë së Tiranës, përmes projektit të lyerjes me ngjyra të fasadave të pallateve të periudhës komuniste.
Por një pjesë e kritikëve dhe ish-mbështetësve të tij tashmë argumentojnë se ambiciet arkitekturore kanë shkuar shumë larg. Një letër e shpërndarë gjatë protestave e ka cilësuar këtë proces si “art-washing të politikës së buldozerëve”, duke ngritur pyetje mbi standardet me të cilat zhvillohen projektet në Shqipëri.
Qindra projekte në zona turistike dhe të mbrojtura
Libri përmban projekte të shumta për zona bregdetare dhe territore që përshkruhen si të paprekura.
Në Gjipe, studioja holandeze MVRDV ka propozuar një hotel me fasadë xhami që do të shtrihej mbi kanion. Në Rana e Hedhun, arkitekti portugez Álvaro Siza ka hartuar një masterplan që përfshin një zhvillim në shpat, teleferik dhe një kullë pranë plazhit.
Ndërkohë, arkitekti zviceran Valerio Olgiati ka propozuar një grup kullash prej betoni në rërë, ndërsa projektet e dizajnerit italian të jahteve Luca Dini përfshijnë komplekse turistike dhe marina përgjatë bregdetit pranë Sarandës.
Një prej projekteve të përmendura është Life Marina Complex, që parashikohet të shtrihet përgjatë rreth shtatë kilometrave vijë bregdetare pranë Sarandës.
Arkitektët flasin për “lirinë” në Shqipëri
Një pjesë e arkitektëve të përfshirë në libër kanë dhënë vetë shpjegimet e tyre për përvojën e punës në Shqipëri.
Arkitekti me bazë në Berlin, Sam Chermayeff, e përshkruan punën në vend si një eksperiencë “vërtet të çmendur”, duke treguar se ishte kontaktuar papritur nga një bashkëpunëtor i Ramës dhe më pas ishte ftuar të projektonte dy kulla në Tiranë, me një sipërfaqe totale prej 45 mijë metrash katrorë.
Chermayeff ka sqaruar më pas se ai u bën klientëve shqiptarë të njëjtat pyetje si klientëve në çdo vend tjetër dhe se nuk punon në zona të mbrojtura.
Arkitekti austriak Chris Precht ka treguar se u kontaktua në Instagram nga vetë Rama për të punuar në Shqipëri. Sipas artikullit, Precht tashmë ka 29 projekte të lidhura me vendin, përfshirë një projekt me vlerë 4 milionë euro të quajtur “Kopshti i Edenit”, i ndërtuar në oborrin e Kryeministrisë.
Akuzat për mungesë gare në përzgjedhjen e arkitektëve
Grupi “Arkitektët Shqiptarë”, i përbërë nga arkitektë dhe urbanistë, ka krijuar një bazë të dhënash online me projektet e ndryshme.
Sipas këtij grupi, një numër i kufizuar arkitektësh të huaj kontaktohen drejtpërdrejt nga zyra e kryeministrit dhe marrin projekte pa procedurë konkurruese.
Një prej anëtarëve të grupit “ArchArmy”, megjithatë, e ka paraqitur situatën ndryshe. Sipas tij, Rama nuk i përzgjedh drejtpërdrejt arkitektët, por i prezanton ata me investitorët dhe ekziston ideja se, nëse investitori zgjedh një prej arkitektëve të preferuar, procesi i lejeve mund të jetë më i lehtë.
Rama mohon akuzat
Kryeministri Edi Rama i ka mohuar në mënyrë të përsëritur akuzat për korrupsion.
Në një intervistë për CNN në qershor, ai i ka cilësuar akuzat si “fake news” dhe ka argumentuar se protestat më të gjera janë nxitur edhe nga kundërshtarë politikë të presidentit amerikan Donald Trump.
Zyra e kryeministrit, e kontaktuar nga The Guardian, nuk ka dhënë përgjigje të detajuar ndaj të gjitha akuzave, por i ka cilësuar ato si “thashetheme” dhe “vlerësime të hidhura”.
Në një fjalim të mbajtur këtë javë, Rama ka deklaruar se juritë e konkurseve për projekte të reja përbëhen kryesisht nga arkitektë, urbanistë dhe akademikë të pavarur, ndërsa pala shqiptare është në pakicë. Ai ka mohuar çdo orientim apo ndikim mbi juritë.
Ligjet për zonat e mbrojtura dhe debati me BE-në
Një pjesë e kritikave lidhet me ndryshimet ligjore që kanë mundësuar ndërtime turistike në zona të mbrojtura.
Sipas artikullit, një ligj i vitit 2024 lejon ndërtimin e resorteve me pesë yje në zona të mbrojtura. Një prej projekteve të përmendura është masterplani për një “laborator banimi” me 50 mijë banorë në Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta.
Këto politika janë bërë pjesë edhe e debatit për integrimin evropian të Shqipërisë. Sipas artikullit, një raport i BE-së i vitit të kaluar ka kritikuar ligjin e vitit 2024 dhe legjislacionin e vitit 2015 për trajtimin preferencial të “investitorëve strategjikë”, duke i konsideruar në konflikt me disa standarde evropiane.
Në qershor, një rezolutë e Parlamentit Evropian shprehu shqetësime serioze dhe bëri thirrje për një moratorium të menjëhershëm mbi procedurat e reja të lejeve, punimet e ndërtimit dhe ndërhyrjet zhvillimore në zonat e mbrojtura.
Rama, ndërkohë, i mbron këto politika si masa pragmatike për modernizimin dhe zhvillimin ekonomik, duke argumentuar se ato synojnë të balancojnë mbrojtjen e mjedisit me investimet me vlerë të lartë.
Pikëpyetjet për paratë dhe pasuritë e paluajtshme
Një tjetër çështje e ngritur në artikull është burimi i financimit të bumit të ndërtimeve.
Sipas materialit, çmimet e pasurive të paluajtshme janë rritur ndjeshëm, ndërsa rritja e pagave dhe kreditimit bankar nuk ka qenë në të njëjtin nivel. Kjo ka ushqyer dyshime nga kritikët për përdorimin e parave me origjinë të paligjshme.
Global Initiative Against Transnational Organized Crime e ka identifikuar sektorin e pasurive të paluajtshme dhe turizmit në Shqipëri si zona me rrezik për pastrimin e parave. Një raport i vitit 2020, i cituar nga artikulli, vlerësonte se rreth 1.6 miliardë euro para të paligjshme ishin pastruar përmes pasurive të paluajtshme shqiptare gjatë tre viteve para publikimit të raportit.
SPAK dhe hetimet për pasuritë
Artikulli i referohet gjithashtu veprimtarisë së SPAK-ut.
Në qershor, SPAK sekuestroi rreth 150 milionë euro pasuri, përfshirë apartamente, vila dhe prona tregtare, të lidhura me një rrjet të dyshuar të trafikut të kokainës.
Also in June, Pëllumb Gjoka, who had previously been designated a "strategic investor" by the Albanian government and had received approval for a 52 million euro resort on the coast, was sentenced to prison for ordering the attacks, according to the article.
According to Citizens.al's research, some of the projects included in The Albanian Files are related to ongoing investigations by SPAK, where it is suspected that criminal capital was channeled through shell companies, construction contracts, and real estate transactions.
The article notes that more than 40% of the projects included in the book do not disclose the name of the client, raising further questions about transparency. However, it is clearly stated that none of the architects mentioned in the article are accused of involvement in these activities.
"A place where architects can do what they want?"
A former member of the "ArchArmy" group has indicated that he initially joined the project with the belief that international architects could help Albania develop to better standards.
According to him, the idea was that involving well-known architects would help avoid uncontrolled construction and common projects along the coast.
But he says he withdrew after participating in a competition jury that, according to him, "didn't feel democratic" and because land ownership issues seemed unclear to him.
The book also contains a satirical letter to Rama by Reinier de Graaf, from the OMA studio. In it, the architect ironizes the relationship between power and architecture in Albania, taking to the extreme the idea of a leader who remains in power forever because of his architectural taste.
In this way, The Albanian Files is presented not only as a catalog of new projects, but also as a document that has reopened the debate on Albania's urban and tourist development model, the transparency of decision-making, the protection of natural areas and the relationship between politics, architecture and private investment./ The Guardian
Po ndodh...
The gesture that revealed the pettiness of a banal prime minister
Nga Indrit Gjyzeli
ide
When silence is put on a toga
Nga Auron Janku
Love in the time of cholera, in Rama's state!
Nga Ermal Peçi
top
receta Alfa
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128