Lajme flash
“Take-or-pay” without gas: how Albania accepted the risk that its neighbors rejected • Investigative Path
2026-11-09 21:12:00 / EKONOMI&SOCIALE
By Zef Preçi
At the end of April, in the presence of the Prime Minister and the US Ambassador to Greece, Kimberly Guilfoyle, the state-owned company Albgaz signed a 20-year contract with the Greek company Aktor LNG USA for the supply of Albania with American liquefied natural gas.
"Strategic" packaging
The ceremony was packaged and sold by government propaganda as a geopolitical act. But six months later, after Wall Street Journal (WSJ) reports on the ambassador’s role in promoting the company, her resignation, demands for an investigation by SPAK, and the Ministry of Energy’s admission that it was still waiting for the feasibility study that should have been conducted before the signing, it is time to do what was not done for the public then: read the bill.
What is known for sure: 1 billion cubic meters of gas per year, for 20 years, starting in 2030; the declared value of around $6 billion – or €6 billion according to Aktor Group’s own report for 2025; the initial supplier, the US company Venture Global, purchased through a Greek intermediary; verbal confirmation by group leaders in June that the contract contains a “take-or-pay” clause; a statement in October by Aktor’s lawyers to the WSJ that the agreement is “binding on the parties” and subject to international arbitration; and, according to Aktor’s own head, a conditional clause related to the Albanian state’s guarantee for the state-owned company.
According to this clause, which is commonly used in long-term gas and energy supply contracts, the Albanian state, as the buyer, is obliged to either receive a minimum quantity of gas specified in the contract and pay for it, or to make the stipulated payment even if it does not receive that quantity.
What is being hidden from Albanians?
Ato që nuk dihen për taksapaguesit shqiptarë janë: çmimi, formula e indekseve (nëse lidhet me indeksin amerikan të çmimit të gazit Henry Hub, me indeksin holandez Title Transfer Facility (TTF) apo me të dyja), përqindja e detyrimit minimal, të drejtat e rikthimit të sasive të paguara e të pamarra dhe me çfarë garancish konkrete mbështetet detyrimi. Për një kontratë që i ngarkon buxhetit të shtetit një pagesë të mundshme prej rreth 300 milionë dollarësh në vit – edhe në vitet kur hidrocentralet e Drinit prodhojnë plotësisht – siç vërente me të drejtë revista Monitor në maj të këtij viti – kjo pagesë nuk është dhe nuk mund të jetë thjesht një detaj teknik. Ajo është thelbi i problemit të vetë marrëveshjes: një detyrim 20-vjeçar i qeverive të ardhshme shqiptare, i nënshkruar pa garë, në mungesë të një studimi fizibiliteti të publikuar dhe pa debatin e nevojshëm parlamentar që duhet të shoqërojë marrëveshjet ndërkombëtare në emër të shtetit.
Prapaskenat
Mënyra më e thjeshtë për të vlerësuar atë që nënshkroi Tirana është të shohësh si iu përgjigjën fqinjët të njëjtit ofertues. Rumania: në nëntor 2025 nënshkroi vetëm një memorandum jodetyrues me Transgaz dhe Nova Power & Gas (Transgaz, komunikatë zyrtare, 11.2025); prodhuesi shtetëror Romgaz e vlerësoi ofertën 20-vjeçare me çmim të lidhur me Henry Hub dhe dorëzim në Alexandroupolis dhe e refuzoi – kosto e dorëzuar 33-42 euro për megavat-orë (MWh) kundrejt çmimeve të pritura të tregut 30-40 euro/MWh, me humbje të projektuara 50 deri në 310 milionë euro në vit, sipas dokumentit të vlerësimit të kompanisë Romgaz.
Memorandumi rumun skadoi më 5 shkurt 2026 pa asnjë kontratë apo draft kontrate. Qeveria rumune, siç dëshmon WSJ, e mbajti këtë qëndrim edhe nën presion diplomatik të dokumentuar. Ukraina: negociatat e Naftogaz me ndërmjetësin u ndalën, siç raportonte Greek City Times në muajin shtator. Bullgaria: u nënshkrua vetëm një memorandum me Bulgargaz. Bosnja: e vetmja marrëveshje e krahasueshme me ne – por aty blerësi është një kompani private industriale (Aluminij), që peshon vetë rrezikun dhe jo shteti.
Pse u refuzua nga fqinjët
Shqipëria mbetet kështu e vetmja në rajon që ktheu ofertën e njëjtë në një detyrim ligjor shtetëror – dhe e vetmja që e bëri këtë pa zotëruar as rrjet gazi, as konsum gazi, madje pa pasur as studim fizibiliteti, siç vë në dukje ALTAX në maj të këtij viti. Ironia është vërtet e hidhur: vendi me tregun më të pazhvilluar të gazit në rajon pranoi rrezikun financiar të cilin vendet me treg të zhvilluar e refuzuan pasi bënë llogaritjet përkatëse.
Problemi nuk është vetëm çmimi, por edhe kufizimet fizike e teknike. Derisa të ndërtohet infrastruktura shqiptare, gazi i rigazifikuar në Revythousa të Greqisë do të hyjë në Shqipëri përmes TAP-it. Sipas drejtuesve të kompanisë, kapaciteti i rezervuar për Shqipërinë është vetëm 0,16 miliardë metra kub në vit, rreth gjashtë herë më pak se detyrimi prej 1 miliard metra kub. Pika Fier South pritet në fund të 2027-s, ndërsa tubacioni Fier–Vlorë, i financuar nga Korniza e Investimeve për Ballkanin Perëndimor (WBIF), parashikohet rreth vitit 2030, kur nis detyrimi. Sipas raportit të përputhshmërisë së Albgaz-it (2023), tubacioni është projektuar njëdrejtimësh, me presion 55 bar, që nuk mundëson futjen e gazit në TAP.
Sipas Balkan Green Energy News të prillit të këtij viti, terminali me njësi pluskuese ruajtjeje dhe rigazifikimi (FSRU) në Vlorë mbetet vetëm një memorandum studimi me Aktor Energy USA. Terminali i Argent LNG, me kapacitet deri në 5 milionë tonë/vit, është një tjetër memorandum jodetyrues, pa kosto, afat apo vendndodhje të konfirmuar zyrtarisht nga kompania. Në gjuhën e ekonomisë: në vitin 2030 Shqipëria do të ketë detyrimin e plotë të pagesës dhe, me shumë mundësi, nuk do të ketë rrugën e plotë fizike për të marrë, për të përdorur a për të rishitur gazin.
Nëse gazi nuk merret, klauzola “take-or-pay” kërkon pagesën gjithsesi; nëse merret dhe nuk konsumohet, rishitja në një treg ku TAP-i është i zënë me gaz azerbajxhanas është praktikisht e pamundur.
Marrëveshja e kompanisë shtetërore Albgaz me kompaninë greke Aktor LNG USA paraqitet si kontribut në “Korridorin Vertikal” dhe në diversifikimin europian. Por faktet zyrtare të BE-së tregojnë një tension të pakontestueshëm. Plani i Bashkimit Evropian për t’i dhënë fund varësisë nga lëndët djegëse fosile ruse – gazi, nafta dhe qymyri – dhe për të përshpejtuar kalimin drejt energjisë së pastër (2022), synon shmangien e varësisë nga gazi rus para fundit të dekadës – jo zgjerimin e konsumit të gazit; projekti i Korridorit Vertikal mbështetet si infrastrukturë sigurie, por të gjitha dokumentet e Komisionit e shoqërojnë me kushtin e reduktimit të kërkesës dhe të qëndrueshmërisë.
BE dhe gazi amerikan
Edhe pse BE-ja është detyruar përmes tregtisë të blejë energji amerikane – rreth 750 miliardë dollarë deri në vitin 2028 – komisioneri i energjisë Dan Jørgensen ka deklaruar publikisht se blloku synon të diversifikohet edhe larg furnizuesit amerikan (EUobserver, 2026), dhe analiza e Institutit për Ekonominë dhe Financat e Energjisë (IEEFA, tetor 2026) paralajmëron se 75-80% e importeve të gazit natyror të lëngshëm të BE-së në 2030 mund të vijnë nga SHBA – një varësi e re në vend të të vjetrës.
Në këtë situatë interesash komplekse të BE-së, SHBA-së dhe fuqive të mëdha në tërësi, qeveria shqiptare, e pakoordinuar me objektivat e BE-së për shkarkimin e karbonit, e lidhi vendin për 20 vitet në vijim saktësisht me atë lloj marrëdhënieje që BE po përpiqet të menaxhojë në mënyrë të kujdesshme – dhe në kushtet më të pafavorshme, sepse shtetet anëtare blejnë me tregje funksionale dhe me opsione rishitjeje. Edhe eksponentë të shoqërisë civile në vendet e Ballkanit Perëndimor e kanë paralajmëruar këtë paradoks që në samitin e Partneritetit për Bashkëpunim Transatlantik në Energji: rajoni nuk ka nevojë për më shumë gaz, por për tranzicion më të shpejtë.
Shqipëria nuk është gati
Le të shohim të dhënat. Shqipëria nuk disponon një rrjet kombëtar të transmetimit dhe të shpërndarjes – aktiviteti kryesor operativ i Albgaz-it është mirëmbajtja e segmentit të TAP-it (Komuniteti i Energjisë, Raporti i Zbatimit 2024 për Shqipërinë; Agjencia Telegrafike Shqiptare (ATA), 03.2026). Nuk zotëron as depozita gazi. Nuk ka një konsum industrial të rëndësishëm – energjia nga gazi është praktikisht zero në bilancin tonë energjetik. Qytetet nuk kanë rrjete komunale të gazit; projekti i vetëm i shpërndarjes (Korça) është në fazën fillestare. Nuk ekziston një treg i brendshëm ku gazi të ketë çmim, kontraktues dhe konkurrencë.
Sipas Monitor, për të absorbuar 1 miliard metra kub në vit me centrale gazi, Shqipërisë i duhen rreth 750 megavat (MW) kapacitete të reja gjenerimi (dy centrale moderne) plus port plus rrjet – një investim i vlerësuar mbi 1,2-1,5 miliardë dollarë që nuk ka as vendim përfundimtar investimi (FID), as financues, as afat (Monitor, 22.05.2026). Kur mbaron faza e studimeve dhe e memorandumeve, mbetet kryesorja: një ekonomi në të cilën mungon kërkesa për gaz ka nënshkruar një detyrim të garantuar për gaz…
Këtu hyn termocentrali (TEC) i Roskovecit: 170 MW me cikël të kombinuar, i miratuar nga qeveria në dhjetor 2024, zhvilluar nga Fier Thermoelectric (GEK Terna 35%, DEPA Commercial 35%, Gener 2/ABA FTE 30%), me gaz të siguruar, sipas Agjencisë Telegrafike Shqiptare, me një kontratë 7-vjeçare të korporatës publike greke të gazit DEPA përmes TAP-it. Ky është i vetmi projekt konkret ku gazi gjen një përdorues të identifikueshëm – dhe për të është rezervuar edhe kapaciteti aktual i TAP-it prej 0,16 miliardë metra kub në vit.
Por statusi i tij dëshmon se edhe ky blerës “i sigurt” është i pasigurt: licencimi është pezulluar nga ERE në shtator 2025 për mangësi në dokumentacion dhe për mungesën e financimit, ndërsa banorët e zonës protestojnë për lejet mjedisore. Dhe këtu qëndron pyetja lidhur me konfliktin e interesave që mediat shqiptare s’e kanë bërë: sipas Ot.gr – një portal grek lajmesh dhe analizash ekonomike – DEPA Commercial zotëron 35% të centralit që do të konsumonte gaz dhe njëkohësisht 40% të Atlantic SEE – ndërmjetësit nëpërmjet të cilit vjen LNG-ja e kontratës me shtetin shqiptar. Domethënë, i njëjti grup ekonomik është në të dy anët e zinxhirit të gazit në Shqipëri: furnizues i centralit të vet dhe ndërmjetës i detyrimit të shtetit. Në çdo demokraci funksionale, minimalisht kjo lidhje do të kërkonte transparencë të plotë përpara, jo pas nënshkrimit të marrëveshjes nga qeveria në emër të shtetit.
BE-ja e trajton energjinë si infrastrukturë kritike dhe shqyrtimin (screening) e investimeve të huaja direkte (FDI) si instrument të sigurisë kombëtare. Rregullorja (BE) 2019/452 parashikon shqyrtimin e investimeve në infrastrukturën kritike energjetike, ndërsa Rregullorja (BE) 2026/1386, e miratuar në qershor 2026 dhe e zbatueshme nga 17 janari 2028, e bën të detyrueshëm në të gjitha vendet anëtare, përfshirë entitetet kritike në energji, transport dhe infrastrukturë digjitale.
Shqipëria e ka përqafuar këtë standard: në korrik 2025, ndryshimet në Ligjin 7764/1993 “Për Investimet e Huaja” futën shqyrtimin e detyrueshëm të FDI-së, për herë të parë në Ballkanin Perëndimor. Vendimi i Qeverisë nr. 226, datë 1 prill 2026, e operacionalizoi mekanizmin, duke kërkuar njoftim dhe shqyrtim nga pragu 10% i pjesëmarrjes së investitorit të huaj në sektorët “veçanërisht sensibël”, përfshirë infrastrukturën kritike energjetike. Edhe projektligji “Për investimet në Republikën e Shqipërisë”, i publikuar për konsultim në tetor 2026, përfshin energjinë në infrastrukturën kritike dhe parashikon shqyrtimin për arsye sigurie ose rendi publik, përfshirë mbrojtjen e infrastrukturës dhe sigurinë e furnizimit.
Paradoksi këtu është i qartë: kur një investitor i huaj duhet të shqyrtohet për të marrë 10% të një aseti kritik energjetik, shteti shqiptar u lidh 20 vjet me një ndërmjetës të huaj – pas të cilit qëndron edhe një kompani e kontrolluar nga një shtet i huaj (DEPA, 40% e Atlantic SEE) – pa asnjë vlerësim të publikuar të sigurisë, pa asnjë gjurmë shqyrtimi dhe me tekst sekret të kontratës. Dhe KE-ja vetë konstaton në raportin e vitit 2026 se kuadri ligjor shqiptar për mbrojtjen e infrastrukturës kritike “nuk është i pajtuar me acquis-in” – pra, edhe standardin që kemi në letër nuk po e zbatojmë në rastin më kritik të mundshëm.
Detyrimi ndaj Aktor-it nuk është fjalë në erë apo deklaratë politike. Ka një precedent: në 2020-ën, arbitrazhi i ICC-së dënoi shtetin shqiptar me rreth 44 milionë dollarë për autostradën Tiranë–Elbasan. Vendimi u konfirmua nga Gjykata e Apelit të Parisit në 2022 dhe detyrimi mbetet i pashlyer (ICC, 2020; KLSH, 2026). Kompania e njeh procedurën dhe ka fituar më parë.
Tërheqja nga kontrata 20-vjeçare e gazit të lëngshëm mund të sjellë pretendime për qindra miliona dollarë dëmshpërblim, plus interesa, duke rënduar mbi profilin e rrezikut, koston e huamarrjes dhe besueshmërinë kontraktuale të vendit deri në 2050.
Shqetësimi nuk është vetëm vendor. Sipas WSJ, ndërsa Tirana priste studimin e fizibilitetit, Aktor-i deklaronte se marrëveshja ishte ligjërisht detyruese (WSJ, 14.10.2026). Departamenti Amerikan i Shtetit evidenton analizën e dobët, mungesën e ekspertizës në kontratat PPP dhe hezitimin për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve përpara arbitrazhit. Brenda një dekade, tre investitorë amerikanë kanë pasur konflikte me Shqipërinë, dy prej të cilëve përfunduan në arbitrazh (DASH, 2025). IAReporter raporton gjithashtu një arbitrazh urgjent kundër Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, nënshkrueses së marrëveshjes me Aktor-in (IAReporter, 2026). Me këtë historik, kontratat afatgjata me klauzola arbitrazhi kërkojnë transparencë dhe vlerësim të ekspozimit financiar.
Rasti Agon ilustron pasojat: mbyllja e televizionit u gjykua nga ICSID si politikisht e motivuar, me 110 milionë euro dëmshpërblim. Kundërshtimet shqiptare dështuan; sekuestrimi i fondeve të Albcontrol-it u shoqërua me transferimin e 70 milionë eurove nga investimet. Deri në shtator 2026, ekspozimi ndaj arbitrazheve arriti 184,7 milionë euro, ndërsa dëmi kumulativ nga çështjet e humbura vlerësohet në 388,5 milionë euro (KLSH, 2026).
Mesazhi për kontratën e gazit është i thjeshtë: marrëveshjet qeveritare me kompani private, të nënshkruara pa transparencë e pa analizë ekonomike paraprake, janë ftesa të fshehura për arbitrazh – dhe faturën e paguan gjithmonë qytetari, kurrë nënshkruesi. Transparenca, analiza dhe mbrojtja e interesave të ekonomisë kombëtare janë detyrim kushtetues i qeverisë. Pasuritë e vendit dhe buxheti i shtetit, sot e në të ardhmen, nuk mund të përdoren për përfitime financiare klienteliste, interesa okulte politike apo si mall këmbimi në tryezat e lobimeve. Për praktika të tilla që cenojnë ekonominë kombëtare, vendi parashikon ndalime ligjore dhe ndëshkime penale.
Së pari, mendoj se nevojitet publikimi i plotë i kontratës – pa të cilin çdo debat mbetet vetëm një hamendësim.
Së dyti, asnjë garanci shtetërore nuk duhet të nënshkruhet përpara se të publikohet studimi i fizibilitetit që vetë ministria përgjegjëse po pret dhe përpara verifikimit parlamentar të klauzolave të marrëveshjes.
Third, SPAK must expedite the investigation requested by the opposition, and not only into the process of signing the agreement with Aktor LNG USA - in no way to punish cooperation with the US, but to verify whether the conditions were negotiated in the interest of the state or the intermediary company.
Fourth, any expansion of the agreement (the issue of connection to the Fier-Vlora pipeline, FSRU, guarantees) must leave aside the logic of "historic agreements" and the outdated propaganda of Rilindja to focus on the logic of economic proof: comparative price, volume flexibility, reduced minimum obligation, return rights, etc.
Albania, undoubtedly, needs energy security – but security is not bought with blind obligations, nor with strategic decision-making in service of the interests of those in power. A country like ours, which does not have a single meter of functional gas pipeline for its consumers, has nothing to “diversify” with 6 billion dollars; it only has a heavy financial obligation for a commodity that has nowhere to go – an obligation that future governments will bear and citizens will pay for until 2050. This is the bill that should have been read before the ceremony and that today must be read without any delay: before any state guarantee, before any extension of the agreement and before the cost of exiting it becomes unaffordable. Because the history of the last two decades teaches us that major agreements are signed with ceremony, but the heaviest bills always come without ceremony – and always to the citizen’s address./Shteg
Po ndodh...
Berisha, Rama's "Trojan Horse" for Albanians who don't love him
Nga Indrit Gjyzeli
ide
Why has Rama lost power?
Nga Irena Beqiraj
Atdheu pa semaforë
Nga Ervin Qafmolla
History cannot repeat itself!
Nga Mirela Karabina
top
receta Alfa
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128