Lajme flash
Media zviceriane/ Eksperti analizon protestat e Gjen Z në mbarë botën: Në Shqipëri duan të rrëzojnë Edi Ramën dhe opozitën e "shitur"
7 November 2026, 15:42 / POLITIKË
Në shumë vende të botës po zhvillohen protesta, përfshirë edhe në Zvicër. A po përjetojmë një revoltë globale të brezit të ri? Kësaj pyetjeje i është përgjigjur studiuesi gjerman i gjeneratave, psikologu dhe autori i librave, Rüdiger Maas, i cili analizon ngjashmëritë dhe dallimet mes lëvizjeve protestuese të të rinjve në vende të ndryshme.
Sipas tij, ajo që po shihet fillimisht është një lloj frymëzimi i ndërsjellë: protestat në një vend mund t’i nxisin të rinjtë në vende të tjera që të dalin gjithashtu në rrugë. Një tjetër element i përbashkët është dëshira për përparim. Ekziston ndjesia se gjërat kanë ngecur, se njerëzit nuk janë më në gjendje të ruajnë standardin e tyre të jetesës dhe se përparimi shoqëror apo ekonomik ka ndaluar. Megjithatë, mënyra se si shprehet kjo pakënaqësi ndryshon nga një vend në tjetrin.
Ku qëndrojnë dallimet?
Në Gjermani dhe Zvicër, sipas Maas, protestat karakterizohen më shumë nga një këndvështrim egoist, ndërsa në Serbi apo Madagaskar kërkesat kanë qenë shumë më tepër të orientuara drejt përmirësimit të jetës për të gjithë.
“Nëse i shohim më nga afër vende si Zvicra apo Gjermania, dëshira është më tepër: Unë dua të jem më mirë. Ky është një ndryshim i madh”, shpjegon studiuesi.
Pse protestat në Madagaskar apo Serbi arritën të sjellin kaq shumë ndryshime?
Kur shqyrtojmë vende si Madagaskari, Serbia apo Nepali, shohim të rinj që kanë një etje të jashtëzakonshme për ndryshim. Ndërsa në vendet tona, shumë fëmijë dhe të rinj janë tashmë disi të ngopur me atë që kanë.
“Mbizotëron shqetësimi se ndoshta në të ardhmen nuk do të jem më në gjendje të ruaj standardin e jetesës së prindërve të mi. Në Madagaskar apo Nepal, të rinjtë thonë: ‘Kështu nuk mund të vazhdohet më. Duhet ta ndryshojmë vendin si një të tërë’. Prandaj protestat atje ishin shumë më të orientuara drejt komunitetit”, thotë Maas.
Pra, është varfëria ajo që i bashkon?
Po, por jo vetëm. Studiuesi thotë se veçanërisht interesant për të ka qenë rasti i Madagaskarit, ku ka biseduar me të rinj të pastrehë, por edhe me të rinj që vinin nga familje të pasura.
“Ata qëndruan të bashkuar. Të varfrit dhe të pasurit luftuan së bashku. Ata kërkonin energji elektrike për të gjithë, ujë të rrjedhshëm për të gjithë dhe më shumë mundësi”, shprehet ai.
A kanë këto protesta një orientim të përbashkët politik?
Sipas Maas, jo. Ai sjell si shembull Shqipërinë, ku protestuesit i kanë thënë se nuk janë as ekskluzivisht të majtë dhe as të djathtë, por mbi të gjitha patriotë.
“Në Shqipëri, protestuesit na thanë: ‘Ne nuk jemi as vetëm të majtë dhe as të djathtë, para së gjithash jemi patriotë. Bëhet fjalë për Shqipërinë, për krenarinë tonë kombëtare, për vendin tonë’. Ata dëshironin rrëzimin e qeverisë së Edi Ramës, por edhe të opozitës. Arsyeja e tyre ishte se të dyja palët janë të korruptuara. Kjo situatë vështirë se mund të krahasohet me atë të Gjermanisë”, tregon studiuesi.
Në Francë, nga ana tjetër, protestat vijnë nga e majta.
Po, të paktën më shumë sesa në Shqipëri, megjithëse edhe këtu e djathta është disi e përfshirë. Për më tepër, në të dyja kampet gatishmëria për përshkallëzim është më e madhe.
Në bisedat me të rinjtë në Paris, studiuesit kanë dëgjuar deklarata të tilla: “Nuk më duket aspak keq që këtu të digjet diçka. Përndryshe, asgjë nuk ndryshon. Ne jemi vendi i revolucionit. Një demonstratë normale nuk funksionon më tek ne”.
Madje, edhe të rinjtë që nuk kishin asnjë lidhje me protestat, nuk i konsideronin veprime të tilla përshkallëzuese si diçka veçanërisht të dënueshme.
Po në Gjermani dhe Zvicër?
Këtu situata është sërish ndryshe. Të rinjtë kanë më shumë ndjesinë se po protestojnë në mënyrë paqësore për kërkesat e tyre. Më vonë, në protesta bashkohen ekstremistë të majtë apo të djathtë, të cilët Maas i cilëson si “kaotikë”, pasi në disa raste nuk e kanë kuptuar as vetë se për çfarë bëhet fjalë në demonstratë.
Janë pikërisht këta persona që prodhojnë më pas pamjet dhe skenat për të cilat flitet në publik.
Kjo i dëmton protestuesit dhe kërkesat e tyre.
“Në këtë pikë pyes: Për cilat kërkesa konkretisht? Mendoj se është fantastike kur të rinjtë protestojnë, dalin në rrugë dhe shprehin mendimin e tyre. Kjo është pjesë e debatit demokratik. Për mua, ata mund të krijojnë edhe rezistencë. Këto janë mjete legjitime demokratike”, thotë Maas.
Megjithatë, ai e konsideron të tepruar pritshmërinë se, për shembull, një person mund të dalë në protestë pasdite dhe më pas të pretendojë se nuk duhet të pranojë shërbimin e detyrueshëm ushtarak.
“Në Gjermani, në disa raste kërkohet shumë, pavarësisht se niveli i jetesës është i lartë. Të njëjtën gjë e shoh edhe në Zvicër, megjithëse në një masë disi më të zbutur”, shprehet ai.
Partia Socialiste e Rinisë (Juso) po ndien një rritje të mbështetjes dhe ka njoftuar organizimin e një demonstrate më 20 nëntor.
Nëse do të kishim vërtet të bënim me një rini plotësisht të zhgënjyer, siç pretendojnë shumë, Maas ngre pyetjen se përse një demonstratë njoftohet disa javë përpara, më pas të rinjtë mblidhen dhe hartojnë një listë kërkesash ku përfshijnë gjithçka që i shqetëson, nga shkollat e amortizuara deri te shërbimi i detyrueshëm ushtarak.
Sa më shumë kërkesa të përfshihen, aq më i paqartë bëhet qëllimi i protestës dhe aq më i vogël është presioni konkret mbi ata që mund të sjellin ndryshimin.
Si do të ishte më efektive?
Sipas studiuesit, protestuesit duhet të parashtrojnë pak kërkesa, por të qarta, dhe ta përqendrojnë presionin te institucionet përgjegjëse. Kështu, sipas tij, ka ndodhur edhe në Serbi.
Ai bën dallimin mes kërkesave që lidhen me interesin e përgjithshëm dhe atyre që janë kryesisht personale.
“Të denoncosh gjendjen e amortizuar të shkollave është diçka e mirë, sepse bëhet fjalë për të mirën e përbashkët. Ndërsa të thuash: ‘Nuk dua të shkoj në ushtri’ apo ‘Dua të jem në gjendje të blej një shtëpi’, për mua janë kërkesa shumë personale”, shpjegon Maas.
Pra, ju mendoni se të rinjtë kanë një prirje gjithnjë e më të madhe për të kërkuar?
“Po. Ky ankim pasiv është problematik! Më shqetëson gjithashtu kur ekspertët thonë: ‘Duhet t’i kushtojmë më shumë vëmendje të rinjve. Ata janë pakicë për shkak të zhvillimeve demografike dhe nuk kanë mundësi tjetër’. Deklarata të tilla u krijojnë të rinjve përshtypjen se kanë një të drejtë të veçantë që kërkesat e tyre të përmbushen. U thuhet: ‘Ju keni të drejtë që shoqëria të kujdeset për ju’. Por në këtë mënyrë nuk krijohet pothuajse asnjë përplasje, e cila në të vërtetë është e nevojshme për të sjellë ndryshime. Përkundrazi, krijohet pasivitet dhe shtohen kërkesat”, thotë ai.
Nëse nuk kanë kërkesa të qarta, përse duhet të protestojnë?
Maas thotë se te shumë të rinj vëren frikë nga një e ardhme për të cilën nuk ndihen të përgatitur.
“Arrin në një moshë kur papritur duhet të marrësh vetë përgjegjësi. Shumë të rinj nuk ndihen të aftë për këtë. Nëse njëkohësisht dëgjojnë nga të gjitha anët se duhet t’u kushtojmë edhe më shumë vëmendje, në këtë mënyrë u zvogëlojmë hapësirën për të vepruar dhe për të ndikuar vetë në zhvillimet, duke përforcuar ndjenjën e frikës nga e ardhmja. Si pasojë, fajin e kanë të tjerët: qeveria apo kushdo tjetër”, shprehet studiuesi.
Disa vite më parë, lëvizja Fridays for Future dominonte protestat e të rinjve. A ka lidhje me lëvizjet e sotme?
“Jo. Bëhet fjalë për diçka krejtësisht tjetër. Fridays for Future ka përfunduar dhe tani po shohim lëvizje të reja protestuese. Ajo lëvizje ishte e orientuar fort drejt interesit të përgjithshëm: bëhej fjalë për klimën dhe të ardhmen e planetit. Protestat e sotme janë shumë më egoiste dhe më të drejtuara kundër qeverisë përkatëse”, thotë Maas.
A mund të krahasohen me lëvizjen e vitit 1968?
Deri në njëfarë mase, po. Megjithatë, lëvizja e vitit 1968 kishte që në fillim një orientim politik shumë më të qartë. Të rinjtë rebeloheshin kundër establishmentit, traditave dhe ideve të vjetruara, duke u përballur edhe me brezin e prindërve të tyre.
Sot, sipas Maas, shpesh sheh prindër që i mbështesin dhe i mirëkuptojnë veprimet e fëmijëve të tyre në rrugë.
“Kur pothuajse të gjithë tregojnë mirëkuptim në parim, krijohen më pak përplasje dhe, rrjedhimisht, mund të ketë edhe më pak dinamikë”, thekson ai.
Protestat e vitit 1968 u zhvilluan në një periudhë të rritjes së mirëqenies. Sot shumë të rinj kanë frikë nga rënia sociale. A ndikon kjo në protestë?
Sipas studiuesit, sot protestohet më shumë për shkak të një frike që prek drejtpërdrejt individin. Nuk bëhet fjalë aq shumë për një frikë kolektive, por për shqetësimin personal se nuk do të jetë më e mundur të ruhet mirëqenia e dikurshme.
Kjo vërehet, për shembull, te çështja e pronësisë së banesave.
A nuk është e justifikuar shqetësimi për mundësinë e blerjes së një shtëpie?
“Sigurisht që mund ta kuptoj këtë. Në të njëjtën kohë, shteti në disa raste shihet tepër si një ofrues shërbimesh: shteti është fajtor që nuk mund të përballoj më disa gjëra, prandaj duhet ta zgjidhë vetë këtë problem për mua. Por këtu lind pyetja: Çfarë duhet të bëjë konkretisht shteti dhe për kë? Gjërat nuk funksionojnë kaq thjesht”, përgjigjet Maas.
A e kanë zili brezi Z brezin e ‘Boomers’?
Sipas tij, në këtë pikë shpesh krahasohen gjëra që nuk janë të krahasueshme.
“Ajo që shpesh nuk merret parasysh është se brezi Z ka gjithashtu forma të mirëqenies që brezi i ‘Boomers’ nuk i kishte. Një telefon inteligjent që kushton 1000 franga, të dalësh rregullisht për të ngrënë jashtë, të udhëtosh nëpër botë apo të punosh për një periudhë nga Bali – sot shumë gjëra të tilla konsiderohen të mirëqena”.
Ndërsa, siç shpjegon ai, shumë pjesëtarë të brezit të mëparshëm kanë sakrifikuar shumë për të blerë një shtëpi. Ata kanë kaluar vite pa shkuar me pushime, kanë ndërtuar në zona që në atë kohë nuk konsideroheshin tërheqëse dhe kanë kryer vetë një pjesë të madhe të punimeve të rinovimit.
Çfarë roli luajnë rrjetet sociale në këto protesta?
Sipas Maas, rrjetet sociale përdoren për mobilizimin e protestuesve, por njëkohësisht kontribuojnë edhe në radikalizimin e protestave.
“Nëse në rrjetet e mia sociale shoh protestat në Francë, pothuajse gjithmonë më shfaqen pamje të shkatërrimeve. Demonstrata paqësore shoh shumë pak, ndonëse ato përbëjnë me diferencë shumicën. Kjo natyrisht ndikon në mënyrën se si e perceptojmë situatën”.
Megjithatë, sipas tij, edhe më vendimtar është fakti se përmes rrjeteve sociale përhapet fuqishëm ndjenja e padrejtësisë.
Ajo që përhapet shumë më pak është mesazhi se secili mund të ndikojë vetë në zhvillimet dhe të sjellë ndryshime. Në vend të kësaj, krijohet shpejt përshtypja se të tjerët janë përgjegjës për faktin që jeta nuk po shkon mirë.
Sepse njerëzit shohin vazhdimisht atë që kanë të tjerët?
Nga njëra anë, të rinjtë shohin njerëz që duket se jetojnë më mirë se ata. Nga ana tjetër, shohin influencues që u shpjegojnë se sa e padrejtë është gjithçka. Kësaj i shtohen edhe fragmente të shkurtra nga emisionet televizive, ku edhe të moshuarit thonë: “Të rinjtë sot nuk mund të blejnë dot një shtëpi”.
Kështu krijohet përshtypja se padrejtësia është vërtet e madhe, madje edhe të moshuarit e pohojnë këtë.
“Prandaj nuk jam një mbështetës i madh i faktit që njerëzit më të moshuar theksojnë vazhdimisht se sa e padrejtë është gjithçka për të rinjtë. Në këtë mënyrë, kjo ndjenjë përforcohet gjithnjë e më shumë dhe nuk ndihmohet askush. Do të ishte më mirë të tregonim mundësitë për të vepruar, në vend që të përsërisnim vazhdimisht ndjenjat subjektive të padrejtësisë”, shprehet Maas.
Cili do të ishte mesazhi më i mirë për të rinjtë?
Sipas tij, të rinjve duhet t’u përcillet mesazhi se ata kanë aftësinë të veprojnë dhe të ndikojnë në ndryshime.
“Prandaj, në hapin e parë, më duket fantastike kur ata protestojnë. Ata bëhen aktivë, dalin në rrugë dhe shprehin interesat e tyre. Problematike bëhet në hapin e dytë, kur qëndrimi është: ‘Ne protestuam, tani e bëmë pjesën tonë. Tani është radha e qeverisë’. Vetëm protestimi nuk mund të jetë fundi i përgjegjësisë së individit. Gjërat nuk funksionojnë kaq thjesht”, përfundon studiuesi gjerman.
Kush është Rüdiger Maas?
Rüdiger Maas është psikolog, studiues i gjeneratave dhe autor librash. Në vitin 2017 themeloi në Augsburg të Gjermanisë Institutin për Studimin e Gjeneratave. 47-vjeçari merret veçanërisht me brezat Z dhe Alpha, konfliktet mes gjeneratave dhe ndikimin e digjitalizimit. Ai është autor i disa librave, përfshirë edhe tituj që kanë hyrë në listën e bestsellerëve të revistës Der Spiegel.
Përktheu Alfapress.al
Po ndodh...
Berisha, “Kali i Trojës” i Ramës për shqiptarët që nuk e duan
Nga Indrit Gjyzeli
ide
top
receta Alfa
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128