Lajme flash
Albania, with the highest birth rate decline in Europe in three decades!
2026-09-12 09:13:00 / EKONOMI&SOCIALE
The Balkans are paying more and more to encourage more babies, but fewer are being born. Albania has seen the biggest drop in births in Europe since 1997, while the entire region has fallen below replacement level. Serbia offers up to 27,000 euros for a fourth child, while other countries have expanded bonuses, monthly allowances and family benefits. But in the face of emigration, ageing and the cost of living, the question remains: can a baby bonus buy the future?
By Deada Hyka, Albania; Naida Kurdija, Bosnia and Herzegovina; Sefer Zogaj, Kosovo; Aneta Dodevska, North Macedonia; Ana Milosavljević, Serbia; Ivan Ivanović, Montenegro*
In the early 1990s, the demographic map of the Western Balkans was far from uniform. Albania and Kosovo entered the decade with still high fertility rates, while Serbia, Bosnia and Herzegovina, Montenegro and, to some extent, North Macedonia had begun the transition towards smaller families much earlier.
So, the idea that the entire region was “over-producing” until the 1990s is only partially true.
In 1990, the fertility rate was about 3 children per woman in Albania and 3.67 in Kosovo, but only 1.65 in Serbia, 1.79 in Bosnia and Herzegovina, 1.95 in Montenegro and 2.27 in North Macedonia, according to United Nations data.
In the three decades that followed, the decline in births across the Western Balkans was rapid. From 1997, when data are available for all countries, to 2025, Albania recorded the strongest contraction in the number of births, by 63.5%, from 61.7 thousand to 22.5 thousand.
It is followed by Kosovo, with a decline of around 48.6%, North Macedonia with 46.2%, Bosnia and Herzegovina with 45.7%, Serbia with 25.4% and Montenegro with 20.9%, based on data processed by Eurostat. Albania is thus at the sharpest end of a trend that has affected the entire region.
Other more detailed Eurostat data for all of Europe, processed by "Monitor", show that in the period 1997-2025, Albania has not only recorded the highest contraction in births in the region, but in all of Europe.
In second and third place are the countries of the former Soviet Union, Lithuania (-53%) and Moldova (-51%), and then the Balkans continue the baton, with Kosovo, Macedonia and Bosnia and Herzegovina.
Across Europe, in the last three decades only three countries have managed to increase birth rates: Sweden (+7.7%), Iceland (+5.7%) and Ireland (+2.9%). (For more info see the chart: Europe, change in birth rates 2025 compared to 1997)
Births per 1,000 inhabitants have also dropped significantly.
Rënia, që po përjeton rajoni bëhet edhe më e qartë kur numri i lindjeve vendoset në raport me popullsinë. Në mesin e viteve ’90, diferencat mes vendeve të Ballkanit Perëndimor ishin shumë të mëdha.
Shqipëria regjistronte 21.7 lindje për 1,000 banorë dhe Kosova 21.4, ndërsa Serbia ishte në vetëm 10.8, Bosnjë-Hercegovina në 12 dhe Mali i Zi në 15, sipas serive kohore të publikuara nga Eurostat.
Deri në vitin 2025, këto diferenca janë ngushtuar ndjeshëm, por jo sepse vendet me lindshmëri më të ulët janë përmirësuar. Përkundrazi, pjesa më e madhe e rajonit ka konverguar drejt niveleve shumë më të ulëta.
Kosova vijon të ketë normën më të lartë, me 12.8 lindje për 1,000 banorë, e ndjekur nga Mali i Zi me 11.1. Shqipëria ka zbritur në 9.6, Serbia në 9.1 dhe Maqedonia e Veriut në 8.7, ndërsa Bosnjë-Hercegovina është në 7.7 lindje për 1,000 banorë, në të njëjtin nivel me mesataren e Bashkimit Europian.
Tkurrja më e fortë në raport me popullsinë është regjistruar në Shqipëri, ku norma është më shumë se përgjysmuar, nga 21.7 në 9.6 lindje për 1,000 banorë. Rënie e lartë është shënuar edhe në Kosovë, nga 21.4 në 12.8, dhe në Maqedoninë e Veriut, nga 15.8 në 8.7.
Ky tregues pasqyron jo vetëm faktin që familjet po lindin më pak fëmijë, por edhe ndryshimin e strukturës së popullsisë. Emigracioni, plakja dhe tkurrja e brezave të rinj kanë ulur numrin e grave në moshë riprodhuese, duke e përforcuar rënien e lindjeve në raport me popullsinë.
Edhe stili i jetesës ka ndryshuar dukshëm, me gratë që lindin më vonë, familje më rë vogla, duke qenë një faktor i rëndësishëm shtesë.
I gjithë Ballkani Perëndimor, me përjashtim të Bosnjë-Hercegovinës, vazhdon ende të ketë lindje për 1000 banorë më të lartë se mesatarja e Bashkimit Europian, prej 7.7.
Në të njëjtën kohë, numri absolut i lindjeve dhe lindjet për 1,000 banorë nuk duhen lexuar të shkëputura nga fertiliteti. Një vend mund të ketë një normë relativisht më të lartë fertiliteti dhe përsëri të regjistrojë më pak foshnja, nëse brezi i grave në moshë riprodhuese është tkurrur.
Kjo është arsyeja pse përmirësimi i lehtë i fertilitetit në Serbi në vitet e fundit nuk është përkthyer domosdoshmërisht në më shumë lindje dhe pse rishikimi i popullsisë në Shqipëri e ngriti statistikisht normën e fertilitetit në vitin 2024, pa ndryshuar faktin se numri i foshnjave vazhdoi të bjerë.
Sot, i gjithë Ballkani Perëndimor ka zbritur nën nivelin e dy fëmijëve për grua. Tkurrja më e fortë krahasuar me fillimin e viteve ’90 është regjistruar në Kosovë dhe Shqipëri.
Mali i Zi ka tashmë normën më të lartë të fertilitetit në rajon, me 1.75 fëmijë për grua, ndërsa më e ulëta është në Bosnjë-Hercegovinë, me 1.49.
Megjithatë, të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor mbeten mbi mesataren e Bashkimit Europian prej 1.34 fëmijësh për grua, sipas të dhënave më të fundit të disponueshme për vitin 2024 nga Eurostat.
Nga familja e madhe te financimi i lindjeve
Kriza e sotme ka një pikënisje të ndryshme për secilin vend, por një destinacion të përbashkët: fertilitet nën nivelin e zëvendësimit dhe breza familjesh gjithnjë e më të vogla.
Sot, qeveritë e rajonit përpiqen ta zbusin këtë kthesë me çek për të porsalindurin, pagesa mujore, kompensim page gjatë lejes prindërore, subvencione banese, kopshte dhe tekste shkollore falas.
“Monitor” ka analizuar paketat mbështetëse që po zbaton rajoni, në një artikull të përbashkët me korrespondentët e saj në rajon, në kuadër të rubrikës “Western Balkans Monitor”, që mbështetet nga Programi Rajonal i GIZ-it #SustainMedia, i financuar nga Bashkimi Europian (BE) dhe Qeveria Gjermane (BMZ).
Politikat nuk kanë të njëjtën logjikë. Disa janë universale, të tjera u takojnë vetëm familjeve me të ardhura të ulëta. Disa paguhen menjëherë pas lindjes, ndërsa të tjera shtrihen për dhjetë vjet. Në Bosnjë, e njëjta familje mund të marrë shumë më tepër, ose më pak, vetëm sepse jeton në një kanton tjetër.
Serbia ka paketën më bujare të pagesave të lidhura me rendin e lindjes: rreth 4,260 euro për fëmijën e parë, 5,112 euro për të dytin, 19,427 euro për të tretin dhe 27,095 euro për të katërtin. Shqipëria jep përkatësisht 40 mijë, 80 mijë dhe 120 mijë lekë, por vetëm një herë.
Maqedonia e Veriut jep rreth 80 euro për fëmijën e parë dhe 325 euro për të dytin; mbështetja më e gjatë, rreth 150 euro në muaj për dhjetë vjet për fëmijën e tretë, kushtëzohet nga niveli i të ardhurave të familjes.
Kosova nuk e ka ndërtuar sistemin mbi një çek të madh lindjeje, por mbi shtesa mujore. Jepen 20 euro për secilin fëmijë në familjet me një ose dy fëmijë dhe 30 euro për secilin në familjet me tre ose më shumë, deri në moshën 16 vjeç. Mali i Zi jep 30 euro në muaj për çdo fëmijë deri në 18 vjeç.
Që nga mesi i vitit 2024, pagesa shtetërore në lindje është 1,112 euro për fëmijën e parë, 1,669 euro për të dytin, 2,225 euro për të tretin dhe 2,782 euro për të katërtin dhe çdo fëmijë pas tij; shumica e komunave shtojnë edhe 100 deri mbi 1,000 euro.
Bosnjë-Hercegovina nuk ka një shifër kombëtare. Në Federatën e Bosnjë-Hercegovinës, pagesa federale është 1,000 marka të konvertueshme, ose rreth 511 euro, për çdo të porsalindur.
Mbi të mund të shtohen pagesa kantonale dhe bashkiake.
Në Republika Srpska, familja merr 500 marka për pajisjet e bebes, plus 600 marka për fëmijën e tretë ose 450 marka për të katërtin.
Pikërisht ky shtresëzim e bën Bosnjën një laborator politikash, por edhe një shembull pabarazie territoriale.
Por politika pronataliste po hyn në garë me një proces shumë më të gjatë se një mandat qeverisës. Emigracioni largon pikërisht të rinjtë në vitet kur krijojnë familje; plakja zvogëlon bazën e popullsisë; ndërsa kostoja e banesës, kujdesit dhe karrierës ndryshon llogarinë e prindërimit.
Ballkani nuk po humbet vetëm banorë të sotëm. Po humbet edhe lindjet që do të kishin ndodhur nesër.
Nga shtatë fëmijë për grua te më pak se dy
Rënia e fertilitetit nuk ka nisur njësoj në të gjithë rajonin. Në vitin 1950, Shqipëria dhe Kosova kishin ndër nivelet më të larta, përkatësisht 6.17 dhe 6.95 fëmijë për grua.
Por Serbia ishte që atëherë nën 3, ndërsa deri në vitin 1990, Bosnjë-Hercegovina, Serbia dhe Mali i Zi kishin zbritur nën pragun 2.1 të zëvendësimit të brezave.
Kjo tregon se tranzicioni drejt familjeve më të vogla kishte nisur dekada përpara viteve ’90 në një pjesë të rajonit; Shqipëria dhe Kosova e përjetuan kthesën më vonë dhe më shpejt.
A ulet kostoja?
Krahasimi i gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor tregon se mbështetja për familjet është zgjeruar, por modelet ndryshojnë ndjeshëm.
Disa vende mbështeten te pagesat e njëhershme në lindje, të tjera kanë ndërtuar skema mujore ose shumëvjeçare, ndërsa në disa raste, përfitimet rriten ndjeshëm për fëmijën e tretë dhe të katërt.
Ndryshime ka edhe në mënyrën e përfitimit, nga skemat universale te pagesat e kushtëzuara nga të ardhurat, vendbanimi apo statusi i punësimit.
Serbia ka zgjedhur mbështetjen më të lartë financiare dhe më afatgjatë për familjet me disa fëmijë. Mali i Zi ndërthur pagesën në lindje me shtesën mujore për fëmijët, ndërsa Kosova ka kaluar drejt mbështetjes mujore më të gjerë.
Maqedonia e Veriut dhe Bosnjë-Hercegovina kanë sisteme më të fragmentuara, ku përfitimet varen nga kategoria sociale, numri i fëmijëve ose niveli i qeverisjes.
Shqipëria vazhdon të mbështetet kryesisht te Bonusi i Bebes, një pagesë që përqendrohet në momentin e lindjes dhe nuk shtrihet në mënyrë universale në vitet e para të rritjes së fëmijës.
Megjithëse skemat janë zgjeruar, të dhënat demografike nuk tregojnë një lidhje të drejtpërdrejtë mes shumës së pagesave dhe rritjes së qëndrueshme të lindjeve. Vendet me përfitimet më të larta nuk kanë shmangur rënien e fertilitetit, plakjen e popullsisë dhe largimin e të rinjve.
Kjo tregon se pagesat mund të ulin kostot e familjeve dhe varfërinë e fëmijëve, por ndikimi i tyre mbi vendimin për të pasur fëmijë është më i vështirë për t’u veçuar.
Në të gjithë rajonin, lindshmëria ndikohet njëkohësisht nga të ardhurat, siguria e punësimit, kostot e banesave, mundësia për të siguruar çerdhe dhe kopshte, kohëzgjatja e lejes prindërore dhe ndarja e përgjegjësive të kujdesit.
Një faktor tjetër është emigracioni, i cili redukton drejtpërdrejt popullsinë në moshë riprodhuese. Për këtë arsye, edhe një skemë financiare relativisht bujare mund të ketë ndikim të kufizuar nëse zbatohet në një mjedis me pasiguri ekonomike dhe largim të vazhdueshëm të të rinjve.
Krahasimi rajonal nxjerr në pah edhe mungesën e vlerësimeve të plota për rezultatet e këtyre politikave. Institucionet raportojnë kryesisht numrin e përfituesve dhe fondet e shpërndara, por më rrallë analizojnë nëse skemat kanë ndikuar te lindja e fëmijës së parë, të dytë apo të tretë.
Pa të dhëna sipas të ardhurave, moshës, zonës së banimit dhe rendit të lindjes, është e vështirë të përcaktohet se cila pjesë e ndryshimit demografik lidhet me bonuset dhe cila me faktorë të tjerë.
Shqipëria: Bonusi erdhi, lindjet u tkurrën
Shqipëria e nisi Bonusin e Bebes në vitin 2019 me një formulë të thjeshtë: 40 mijë lekë për fëmijën e parë, 80 mijë për të dytin dhe 120 mijë lekë për të tretin dhe çdo fëmijë pas tij. Për binjakët, pagesa është 80 mijë lekë për secilin; për trinjakët dhe lindjet e shumëfishta mbi këtë numër, 120 mijë lekë për secilin.
Masa synon të mbulojë një pjesë të shpenzimeve të para të familjes. Ajo nuk lidhet me të ardhurat dhe rritet sipas rendit të lindjes, pra ka edhe një komponent të qartë nxitës. Por rezultati demografik ka ecur në drejtim të kundërt.
Sipas INSTAT, në vitin 2025 u regjistruan 22,541 lindje, 3.3% më pak se në vitin 2024. Krahasuar me vitin 2015, kur u regjistruan 32,715 lindje, rënia arrin në 31.1%.
Edhe në raport me vitin 2019, kur nisi programi dhe u regjistruan rreth 28,600 lindje, tkurrja është mbi 20%. Kjo nuk provon se bonusi nuk ka ndihmuar asnjë familje; tregon se ai nuk ka qenë në gjendje të ndryshojë prirjen kombëtare.
Popullsia po tkurret, Kosova lind më pak dhe emigron më shumë
Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK) ka parashikuar se deri në vitin 2060, vendi mund të mbetet me 1 milion banorë, çka nënkupton një rënie prej 37% të popullsisë, nga 1.6 milionë banorë që rezultuan në matjen e fundit të regjistrimit të popullsisë.
Me këtë trend, pritet që në vitin 2060, mosha mesatare e shtetasve të Kosovës të arrijë në 49 vjeç, ndërsa në vitin 2024, ajo ishte 35.3 vjeç.
Profesori i Fakultetit Ekonomik në Universitetin e Prishtinës (UP), Ymer Havolli, tha për “Monitor” se ky trend shpjegohet kryesisht me rënien e natalitetit dhe fenomenin e emigracionit. Ndërsa, sociologu Labinot Kunushevci shton edhe faktorin e modernizimit dhe përballjen e tij me normat tradicionale.
Më shumë para, më pak foshnja: pse stimujt e Serbisë për lindjet nuk po e ndalin rënien demografike
Popullsia e Serbisë mund të bjerë në 5.2 milionë banorë deri në vitin 2052, një reduktim prej 1.5 milionë banorësh krahasuar me vitet 2020, nëse vazhdon tendenca aktuale e rënies demografike.
Pavarësisht se Serbia ofron një nga ndihmat më të larta prindërore në Europë, leje lindjeje bujare dhe fertilizim in vitro falas, numri vjetor i lindjeve vazhdon të bjerë. Përse stimujt materialë nuk kanë arritur ta përmbysin këtë tendencë dhe cilat ndryshime sociale e kulturore po ndikojnë në vendimet për të pasur fëmijë
Një vend, të drejta të ndryshme: Në Bosnjë dhe Hercegovinë, paratë janë vetëm një pjesë e zgjidhjes
Nga pagesat e njëhershme deri te mbështetja afatgjatë për familjet, vendet e Ballkanit po kërkojnë një përgjigje për të njëjtin problem: si të ndalet rënia e lindjeve, plakja e popullsisë dhe largimi i të rinjve.
The experience of Bosnia and Herzegovina shows that money can be an important part of the solution, but that it is not enough on its own. The population decline is also visible in census data: from about 4.38 million inhabitants in 1991, Bosnia and Herzegovina fell to 3.53 million in 2013.
The Republic of North Macedonia under the "threat" of demographic collapse: emigration, fewer births, population decline!
In 2025, a total of 15,850 live births were registered in North Macedonia, the lowest figure in the country's history. "For four decades, more than 50% of municipalities in the country have had negative natural population growth, and since 2019, the entire country has had this as well.
"This is a result of declining fertility and increasing mortality. There are several reasons for the declining fertility: the economic situation, employment, education, social security and, most importantly, emigration," says Doncho Gerasimovski, one of the most renowned demographers in the Republic of North Macedonia.
This "mosaic" of factors has already "destroyed" the country's demographic landscape. The population is shrinking.
Montenegro's demographic clock is ticking, despite subsidies
Compared to 1961, Montenegro's demographic landscape has changed dramatically. The number of babies born last year fell to a historic low, to 6,925, roughly half the figure recorded in 1961, when the country had a population of just 470,000.
The fertility rate has remained at around 1.7 to 1.8 children per woman for decades, well below the population replacement level of 2.1. In 1961, it was 3.5.
The population is also significantly older. The median age rose from 27 in 1961 to 39.7 in 2023. The share of the population under the age of 18 fell from 36% to about half that level, while the percentage of people 65 and older rose from 7.1% to 16.8%./Monitor
Po ndodh...
ide
Edi Rama, kujt i ankohesh? Ti ke qenë problemi!
Nga Gjergji Nika
The SP and the DP have created an unshakable Nash equilibrium.
Nga Fitim Zekthi
top
receta Alfa
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128