Lajme flash
Nobeli në Fizikë shkon te Francis Halzen, shkencëtari që “shfrytëzoi” akullin e Antarktidës për të zbuluar sekretet e universit
6 October 2026, 12:32 / BOTA
Fizikani belgo-amerikan Francis Halzen fitoi Çmimin Nobel në Fizikë për vitin 2026 për punën e tij me observatorin IceCube dhe zbulimin e neutrino-ve me energji të lartë që vijnë nga burime astrofizike, duke hapur një mënyrë të re për të studiuar disa prej proceseve më ekstreme në univers.
Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave tha të martën se Halzen u vlerësua “për kontributet vendimtare në Observatorin e Neutrino-ve IceCube dhe zbulimin e neutrino-ve me energji të lartë me origjinë astrofizike”.
Halzen kuptoi se akulli në Polin e Jugut mund të përdorej për të gjurmuar neutrino-t, grimca jashtëzakonisht të vështira për t’u kapur. Ideja çoi në krijimin e IceCube, një observator që përdor rreth një kilometër kub akull të Antarktidës, të pajisur me mijëra sensorë drite, për të regjistruar ndërveprimet e këtyre grimcave.
Neutrino-t mund të udhëtojnë në distanca të mëdha pothuajse pa ndërvepruar me materien. Kjo i bën ato një burim të veçantë informacioni për procese kozmike që mund të jenë të vështira për t’u studiuar vetëm përmes dritës dhe metodave tradicionale të astronomisë.
Duke përdorur IceCube, studiuesit kanë arritur të kapin neutrino të prodhuara nga procese me energji jashtëzakonisht të lartë në universin e largët. Observatori ka dhënë gjithashtu prova për emetime neutrinosh nga zonat pranë vrimave të zeza supermasive në qendrat e galaktikave aktive dhe ka identifikuar neutrino që vijnë nga vetë Rruga e Qumështit.
“Francis Halzen ka udhëhequr një ekip ndërkombëtar studiuesish dhe inxhinierësh që na kanë dhënë një instrument fantastik. Këmbëngulja dhe vizioni i tij shkencor kanë hapur rrugën për një lloj të ri astronomie”, tha Mark Pearce, kryetar i Komitetit Nobel për Fizikën.
Halzen, i lindur në Belgjikë, është profesor në Universitetin e Wisconsin-Madison në SHBA, ku ka qenë pjesë e stafit të fizikës që nga viti 1972. Ai nisi punën që do të çonte te IceCube në fund të viteve 1980 dhe vazhdon të jetë hetuesi kryesor i projektit.
Zbulimet e para të IceCube për neutrino kozmike me energji të lartë u raportuan në vitin 2013 dhe ndihmuan në krijimin e asaj që njihet si astronomia e neutrino-ve, duke u dhënë shkencëtarëve një mënyrë tjetër për të hetuar origjinën e rrezeve kozmike dhe fenomenet më energjetike të universit.
Çmimi Nobel i këtij viti shoqërohet me 12 milionë korona suedeze, rreth 1.2 milionë dollarë. Meqenëse Halzen është laureati i vetëm i Fizikës këtë vit, ai do të marrë të gjithë shumën.
Nobeli në Fizikë është çmimi i dytë i shpallur gjatë javës së Nobelit 2026, pas atij në Mjekësi të hënën. Çmimi në Kimi do të shpallet të mërkurën, ndërsa ceremonia e dorëzimit të çmimeve zhvillohet më 10 dhjetor në Stokholm.
Po ndodh...
Pasqyra ku nuk shihet asgjë
Nga Lindita Çela
ide
Faik Konica, Njeriu-Histori dhe Historia-Njeri
Nga Arben Iliazi
Pse Rama nuk jep dorëheqjen?
Nga Përparim Gjeka
Kurvat e vërteta të një shoqërie!
Nga Ermal Peçi
top
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128