REL për Samiti historik në Shenzhen/ Katër përfundimet nga takimi mes Trumpit, Xi-së dhe Putinit

20 November 2026, 17:27 / BOTA ALFA PRESS
REL për Samiti historik në Shenzhen/ Katër përfundimet nga

Presidenti amerikan, Donald Trump, lideri kinez, Xi Jinping, dhe presidenti rus, Vladimir Putin, e zhvilluan një takim historik në margjinat e samitit të Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC), në Shenzhen. Takimi u solli përfitime të kufizuara të tre liderëve, por nuk prodhoi marrëveshje që do ta ndryshonin rrjedhën e ngjarjeve.

Samiti i 19 nëntorit, i cili kishte rëndësi të veçantë politike, ishte i pari ku liderët e tanishëm të tri fuqive më të mëdha bërthamore në botë u takuan së bashku, pa praninë e liderëve të tjerë. Megjithatë, Putini dhe Xi-ja janë takuar rreth 50 herë më parë.

 Ndonëse samiti u karakterizua më shumë nga simbolika sesa nga përmbajtja konkrete, ai ka rëndësi për politikat e jashtme të Shteteve të Bashkuara, Kinës dhe Rusisë. Takimi vuri në pah ndikimin e këtyre vendeve në skenën ndërkombëtare, por edhe kufijtë e fuqisë së tyre. 

Më poshtë mund t’i lexoni katër përfundimet e nxjerra nga samiti, bazuar në intervistat që Radio Evropa e Lirë zhvilloi me akademikë dhe analistë.

Putini përfitoi më së shumti

I izoluar kryesisht në arenën ndërkombëtare qëkurse Moska e nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës, në shkurt të vitit 2022, Putini mbërriti në samitin e APEC-ut me pritshmëritë më të ulëta për sukses, krahasuar me dy liderët e tjerë. Vetëm duke marrë pjesë në këtë ngjarje, për herë të parë që nga viti 2017, dhe duke biseduar drejtpërdrejt me Trumpin dhe Xinë për sigurinë globale, Putin doli nga izolimi diplomatik.

“Putini përfitoi shumë nga ky takim. Ai ishte fituesi më i madh i tij”, tha për Radion Evropa e Lirë Elizabeth Wishnick, eksperte për marrëdhëniet mes Kinës dhe Rusisë në Korporatën CNA, një institut amerikan për hulumtime në fushën e mbrojtjes, me seli në Virxhinia.

Izolimi i liderit rus “u zvogëlua jashtëzakonisht shumë në aspektin e imazhit, por ndoshta edhe në realitet, për shkak të ‘deklaratës së përbashkët të paqes’ pas takimit”, tha Sari Arho Havren, bashkëpunëtore në Institutin Mbretëror për Shërbime të Bashkuara (RUSI), organizatë britanike për hulumtime në fushën e sigurisë.

Deklarata e përbashkët bëri thirrje për zvogëlimin e rreziqeve bërthamore dhe forcimin e stabilitetit ndërkombëtar, por nuk përmbante shumë zotime konkrete.

Havren theksoi se të tri vendet vunë në pikëpyetje legjitimitetin e Gjykatës Penale Ndërkombëtare (GJPN), e cila në mars të vitit 2023 lëshoi fletarrestim për Putinin nën dyshimin për krime lufte në Ukrainë.

Në deklaratë, tre liderët theksuan se “vendimet e institucioneve ndërkombëtare duhet ta respektojnë pëlqimin e shteteve dhe imunitetin e zyrtarëve të tyre”. Ata po ashtu “u pajtuan se Gjykata Penale Ndërkombëtare dhe institucionet e ngjashme nuk duhet të tejkalojnë apo keqpërdorin kompetencat e tyre”.

Gjatë pjesës publike të takimit, Trump e quajti GJPN-në “organizatë të pakontrolluar globaliste”.

Deklarata po ashtu bëri të ditur se SHBA-ja, Kina dhe Rusia synojnë “ta rrisin prodhimin dhe furnizimin me produkte të rafinuara të naftës, në dobi të të gjitha vendeve”, duke mbështetur kështu në mënyrë efektive sektorin e naftës të Rusisë, i cili po përballet me vështirësi.

Samiti i “mirorkestruar” i Xi-së i sjell përfitime Kinës

Krahasuar me Putinin, Xi Jinping kishte më pak për të përfituar nga samiti trepalësh. Kina nuk përballet me vështirësi të ngjashme diplomatike apo ekonomike. Megjithëse ka tensione në marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara, Xi-ja ka arritur ta përcaktojë drejtimin e marrëdhënieve mes dy vendeve përmes kornizës së tij për “stabilitet strategjik konstruktiv”.

Megjithatë, Xi duhej të dëshmonte se Kina ishte në gjendje të organizonte një takim të nivelit të lartë në margjinat e samitit më të rëndësishëm ekonomik të Azisë, pa e lënë në hije ngjarjen kryesore.

Samiti ishte “i nivelit të lartë dhe i mirorkestruar. Mund ta quani sukses” për Kinën, tha për Radion Evropa e Lirë Yun Sun, drejtoreshë e Programit për Kinën në Qendrën Stimson, me seli në Uashington.

Ajo nënvizoi se “nuk është e lehtë të negociohet një deklaratë e përbashkët trepalëshe, me të cilën pajtohen të gjitha palët. Por, kompromisi është se rezultatet nuk përfshijnë shumë hollësi për çështjet e diskutuara”.

“Mendoj se Xi Jinping mori pikërisht atë që dëshironte, duke dëshmuar se është ai që e drejton agjendën e çështjeve globale”, tha Havren.

Sipas agjencisë shtetërore kineze të lajmeve Xinhua, lideri kinez e cilësoi takimin si “pozitiv, konstruktiv dhe frytdhënës”.

Veçanërisht, Xi iu përshtat interesimit të Trumpit për të diskutuar çarmatimin bërthamor, pa marrë përsipër ndonjë veprim konkret. Me një arsenal prej rreth 620 kokash bërthamore krahasuar me më shumë se 5.000 që kanë SHBA-ja dhe Rusia veç e veç, Pekini vlerëson se pjesëmarrja e tij në bisedimet për çarmatimin bërthamor do të ishte e parakohshme dhe potencialisht e dëmshme për sigurinë kombëtare.

Në deklaratën e përbashkët, Xi, Trump dhe Putini “ritheksuan se lufta bërthamore nuk mund të fitohet dhe nuk duhet të ndodhë kurrë”.

Kjo është një formulë standarde që lideri kinez e ka përdorur prej vitesh.

Ndërkaq, zotimi i tyre për të “zhvilluar dialog për zvogëlimin e rreziqeve bërthamore dhe parandalimin e përhapjes së armëve bërthamore” mbetet i paqartë dhe i mungojnë angazhimet konkrete.

Trumpi i përmbushi pritshmëritë e veta

Presidenti amerikan kishte vendosur pritshmëri modeste para samitit dhe arriti t’i përmbushte ato, vlerësojnë analistët.

“Presidenti Trump dëshironte që të dëshmonte publikisht, në një kohë kur vëmendja e botës është përqendruar mbi të, se po përpiqet të arrijë marrëveshje për kontrollin e armëve bërthamore me dy fuqitë e tjera të mëdha bërthamore. Dhe ai e arriti këtë”, tha për Radion Evropa e Lirë Ross Darrell Feingold, avokat dhe analist i rrezikut politik, me seli në Taipei.

Sa i përket luftës me Iranin, Trump kishte thënë para samitit se dëshironte që kjo çështje të diskutohej, por konflikti nuk u përmend në deklaratën e përbashkët të tre liderëve. As Putini dhe as Xi nuk folën publikisht për luftën me Iranin gjatë samitit të APEC-ut.

“Kina dhe Rusia nuk mund dhe nuk do t’i ofrojnë asnjë ndihmë Trumpit për t’i dhënë fund konfliktit me Iranin. Po ashtu, ato nuk do ta nxisin Iranin që të luftojë kundër SHBA-së”, tha Feingold. “Qasja më e sigurt për Kinën dhe Rusinë, të cilën ato po e ndjekin vazhdimisht, është të bëjnë thirrje për paqe”.

Pavarësisht mungesës së rezultateve konkrete diplomatike, Trumpi mund ta paraqesë samitin si sukses, tha për Radion Evropa e Lirë një ish-zyrtar i lartë i Departamentit amerikan të Tregtisë, i cili kishte punuar për çështjet që lidhen me Kinën.

Duke kërkuar të mbetet anonim për të folur haptazi, ai tha se “Xi Jinping ka arritur ta magjepsë plotësisht presidentin Trump. Madje, e priti Trumpin në aeroport me një përqafim. Këto janë gjëra që Trumpi i vlerëson shumë”.

Trumpi e përshkroi përqafimin e Xi-së si “fitore të madhe për ne” dhe si shenjë të “respektit të madh”.

Marrëdhëniet miqësore me Trumpin përbëjnë një ndryshim të mirëpritur për Xi-në, pas tensioneve që karakterizuan raportet SHBA-Kinë gjatë presidencës së Joe Bidenit dhe mandatit të parë të Trumpit. Trysnia më e vogël nga Uashingtoni i ka dhënë Pekinit më shumë hapësirë për t’i përmbushur synimet e veta strategjike në politikën e jashtme.

“Xi duhet të jetë mjaft i kënaqur me rezultatet, edhe pse e di se kjo situatë nuk mund të zgjasë përgjithmonë”, tha zyrtari.

Diplomacia e fuqive të mëdha ka kufijtë e saj

Në fund, sipas analistëve, samiti trepalësh mund të mbahet mend jo vetëm për pamjet e veçanta, por edhe për mungesën e rezultateve konkrete.

Kur Putini e hodhi për herë të parë idenë e këtij samiti muajin e kaluar, Ukraina dhe vendet evropiane shprehën shqetësimin se lideri rus mund të përpiqej të negocionte një marrëveshje paqeje pa pjesëmarrjen e tyre.

Megjithatë, një rezultat i tillë nuk ishte kurrë i mundur, duke pasur parasysh se Pekini nuk dëshiron t’i dëmtojë marrëdhëniet me Evropën.

“Kina ende ka nevojë për Evropën në aspektin ekonomik dhe është përpjekur ta paraqesë veten si fuqi neutrale”, tha Havren. Ajo shtoi se vendimi i Pekinit për të mos e përfshirë Ukrainën në agjendë ishte “një zgjedhje strategjike”.

Nuk ishte rastësi që Ukraina ndërmori sulme me dronë dhe raketa ndaj urës së Krimesë, duke shembur një pjesë të segmentit rrugor të saj, pak para samitit të APEC-ut, tha Wishnick.

“Kjo dërgon mesazhin se liderët botërorë nuk mund t’i japin fund këtij konflikti pa përfshirjen e Ukrainës dhe liderëve evropianë”, shtoi ajo.

Ndërkohë, më 18 nëntor, Irani ndërmori sulme ndaj vendeve të Gjirit. Sulmet me dronë dhe raketa ndaj Bahrejnit dhe Kuvajtit ishin të parat pas rreth dy muajsh.

Edhe lideri i Koresë së Veriut, Kim Jong Un, i cili i ka ofruar Rusisë armë dhe trupa për luftën në Ukrainë, u largua nga samiti i APEC-ut pa u takuar me Trumpin. Presidenti amerikan kishte thënë më herët se mund të takoheshin.

“Fuqitë e mëdha kanë shumë ndikim, por nuk mund t’i kontrollojnë ngjarjet në terren”, tha Wishnick. “Ka përfunduar koha kur liderët uleshin rreth një tavoline dhe vendosnin për fatin e botës. Për zgjidhjen e problemeve, ata do të duhet të angazhohen më gjerësisht edhe me shtetet e tjera”./ REL

Po ndodh...