Lajme flash
The clever scoundrels: When power produces wealth, crime buys respect and the state turns to loot
2026-10-13 13:37:00 / IDE
In the language of the times we live in, the term "skillful kids" has taken on a meaning beyond its usual meaning. This characterization is a true diagnosis of the country's institutional pathology.
The clever ones are not distinguished by their academic background, professional talent, creative inclinations, or hard and honest work.
The clever ones simply know how to “get by.” They know the right people, they know how to open important doors, they smell money opportunities, and, above all, they know how to navigate the labyrinths of power to reach the decision makers.
Resourcefulness is commonly perceived as a virtue of individual survival, but when material success is determined by favors and privileges rather than by value creation, resourcefulness takes on a different meaning.
We are no longer dealing with individual ingenuity, but with a model of economic and power organization: in this model, enrichment is determined by the favors of power and not by competition and success in the market.
As American economist William Baumol has shown in a well-known study on productive, unproductive, and destructive entrepreneurship, resourcefulness, or in other words entrepreneurial energy, exists in every society, but its orientation towards productive and creative or unproductive activities is conditioned by the rules of the economic and political game in a society.
If the rules determine that success is determined by competition, then human talent is directed towards productivity and innovation, bringing about progress and social well-being.
If the rules determine that success depends on proximity to power and state favors, then the same energy will be directed toward building relationships with power and securing state favors.
Simply put, in a free-market economy, the entrepreneur must convince the consumer to get rich, but in a clientelist economy, the entrepreneur must "convince" the politician to get rich.
Therefore, in clientelistic economies, the state relinquishes its role as an impartial arbiter of rules and becomes the determiner of who the winners and losers are in the market.
Instead of investing in improving products, market actors invest in their relationship with power.
This process leads to “state capture”: private actors influence the content of laws, regulations, and public decisions to secure favors and benefits to the detriment of other competitors in the market.
This happens because the "Skillful Dog", as time passes and the connection with power consolidates, is not satisfied with the bribe he gives to break the law without being punished, but begins to ensure that the law is written in the way that interests him.
Ky është dallimi midis korrupsionit të zakonshëm dhe kapjes së shtetit: në rastin e parë, dikush paguan për të shkelur rregullat, në të dytin ai ndikon në përmbajtjen e rregullave.
Kështu, favoret dhe privilegjet ligjërohen dhe korrupsioni nuk është më shmangie nga mënyra si duhet të funksionojë shteti, por bëhet vetë mënyra se si funksionon shteti.
Në këtë stad ndodhet Shqipëria sot. Ligjet shkruhen direkt me emrat e përfituesve, koncesionet krijojnë monopole, politikat publike propozohen nga privatët, shteti jep prona falas për privatët, për klientët bëhen ligje që shmangin prokurimin publik.
Mirëpo rasti shqiptar ndërlikohet më shumë për shkak se në ekonominë tonë është rritur shumë pesha e kapitalit me origjinë nga krimi i organizuar.
Rrjedhimisht Shqipëria është duke u përballur me rrezikun e ndërthurjes strukturore mes krimit dhe shtetit. Rrjetet kriminale të pasuruara nga trafiqet ndërkombëtare nuk kërkojnë thjesht integrim financiar përmes pastrimit të parave, por kërkojnë mbrojtje afatgjatë, pjesëmarrje në vendimmarrje dhe legjitimim shoqëror.
Rruga e tyre përshkruan një transformim të paramenduar, ku nga eksponentë të krimit kthehen në investitorë të mëdhenj, nga investitorë në filantropë dhe elitë e respektuar dhe, së fundi, në aktorë me ndikim mbi axhendën politike të vendit.
Pastrimi i parave është vetëm fillimi i procesit sepse ai pasohet nga pastrimi i biografisë dhe i reputacionit.
Paraja kriminale përdoret për të blerë jo vetëm prona dhe biznese, por edhe emër, lidhje shoqërore dhe ndikim publik. Sponsorizimet, filantropia, investimet e bujshme dhe afërsia me pushtetin shërbejnë si instrumente të këtij transformimi.
Kështu, problemi nuk mbetet futja e parasë së pistë në ekonomi, por shtrihet tek fakti që kapitali kriminal fiton ndikim mbi hierarkinë e pushtetit dhe respektit në shoqëri.
Kur sistemi dhe institucionet shpërblejnë integritetin dhe aftësinë prodhuese e krijuese, në rangun e elitës shoqërore ngrihen njerëzit që zotërojnë këto cilësi. Kur ngritja ekonomike dhe politike vjen nga klientelizmi, krimi, aftësia grabitqare, servilizmi apo besnikëria e verbër, atëherë natyrshëm elita mbushet me njerëz të tillë.
Pikërisht kjo ka ndodhur në Shqipëri. Në nivelet më të larta të elitës nuk janë krijuesit, prodhuesit, vizionarët dhe të aftët, por ata me lakueshmëri morale dhe talent për të përfituar dhe grabitur përmes forcës, dinakërisë, apo përshtatjes në sistemin klientelist.
Vrulli i tyre nuk mbaron kur ata kapin majën. Pasi sigurojnë pasuri dhe ndikim, ata përpiqen të ruajnë kushtet që ua mundësuan ngjitjen në majë.
Kështu krijohet një rreth vicioz ku institucionet prodhojnë privilegje, privilegjet prodhojnë elita të fuqishme dhe këto elita kërkojnë të ndikojnë institucionet që të ndërtojnë barriera hyrëse që mbrojnë monopolin e tyre dhe nuk lejojnë askënd që t’i rrezikojë.
Në këto kushte, njerëzit me dije, talent dhe ambicie, por pa lidhjet e duhura, detyrohen ose të pranojnë një konkurrencë në kushte të pabarabarta ose të kërkojnë një të ardhme jashtë vendit.
Rezultati final është një shoqëri që ngec në vend dhe privohet nga zhvillimi dhe përparimi.
Kjo është kostoja më e rëndë e kapjes së shtetit: nuk grabiten vetëm fondet publike, por edhe mundësitë e një shoqërie për të përparuar.
Ironia më e hidhur është se ata që pasurohen duke shfrytëzuar shtetin na shiten si histori suksesi, ata që e kanë kapur shtetin na mbajnë leksione për shtetin ligjor, ndërsa ata që detyrohen të largohen fajësohen se nuk e duan mjaftueshëm atdheun.
Por fuqia më e madhe e këtij modeli është aftësia për t’u riprodhuar përtej cikleve zgjedhore. Nëse problemi do të qëndronte vetëm te disa individë të korruptuar, largimi i tyre do të mjaftonte.
Por kur problemi qëndron te mënyra se si shpërndahen privilegjet, si kontrollohen burimet publike dhe si ndërtohen marrëdhëniet midis politikës dhe biznesit, ndryshimi i individëve nuk garanton ndryshimin e sistemit.
Kur struktura e shpërblimit mbetet e pandryshuar, rotacioni elektoral ndryshon vetëm emrat e përfituesve, ndërsa mekanizmi i plaçkitjes vijon i paprekur.
Për këtë arsye, lufta kundër korrupsionit nuk mund të kufizohet vetëm te ndëshkimi penal i zyrtarëve apo përfituesve të privilegjeve. Ajo kërkon, mbi të gjitha, ndryshimin e kushteve që e bëjnë korrupsionin të mundur dhe fitimprurës.
Zgjidhja qëndron te kufizimi i pushtetit diskrecional të shtetit, zvogëlimi i ndërhyrjeve arbitrare në ekonomi dhe heqja e privilegjeve që krijojnë hapësira për klientelizëm dhe kërkim rente. Sa më shumë leje, licenca, përjashtime, subvencione dhe kontrata varen nga vullneti i politikanëve dhe burokratëve, aq më të mëdha janë mundësitë për korrupsion dhe kapje të shtetit.
Korrupsioni nuk luftohet vetëm duke ndëshkuar ata që blejnë favore, por edhe duke kufizuar pushtetin e atyre që kanë mundësi t’i shesin ato.
Në fund të fundit, “çunat e shkathët” nuk janë një aksident i tranzicionit shqiptar, por produkti më përfaqësues i një sistemi që shpërblen lidhjet mbi meritën, privilegjin mbi konkurrencën dhe besnikërinë ndaj pushtetit mbi aftësinë për të krijuar vlerë.
“Shkathtësia” e ngritur në sistem është, në fakt, dënimi më i rëndë që pushteti i bën të ardhmes së vendit.
Kur modeli dominues i suksesit ndërtohet mbi kapjen e zyrave publike dhe konvertimin e krimit në respekt social, mesazhi për shoqërinë është i qartë: dija zhvlerësohet, puna e ndershme penalizohet dhe konkurrenca asgjësohet.
Përballë një shteti që funksionon si koncesionar favoresh, qytetarëve të zakonshëm të ndershëm u mbetet vetëm nënshtrimi ose emigrimi.
Thyerja e kësaj spiraleje kërkon pikërisht shembjen e këtij pakti të pandershëm, kthimin e shtetit te roli i arbitrit të paanshëm dhe çlirimin e ekonomisë nga prangat e klientelizmit politik dhe parave të krimit.
The Albanian citizen does not need a state that gives them rights as alms and demands gratitude and submission in return, but a republic where no one needs to bow to power to get what is theirs and where everyone can move forward with their heads held high, thanks to the sweat of their brow and honest work in conditions of free competition.
Po ndodh...
ide
The electoral arithmetic of reform
Nga Monitor
Who is not blackmailable and who can we trust?
Nga Përparim Gjeka
top
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128