Lajme flash
The Europe we imagine and the Albania we must Europeanize
2026-08-22 21:25:00 / IDE
Almost four decades ago, in the final throes of the dictatorial regime, the slogan “We love Albania like all of Europe” exploded everywhere in Albania. Since then, throughout the protracted transition, European belonging has dominated public discussion.
From smoke-filled cafes to brightly lit television studios, Europe has been talked about as if it were a home from which history had unjustly forcibly evicted us and where we were now simply waiting for the door to open for us.
The refrain “we are Europeans” is repeated with smug pride, as if it were an inalienable natural right, requiring no moral, institutional, or ethical proof.
This assertion is often presented as a kind of identity credential, more or less along the lines of being in Europe, being ancient, being white and physically indistinguishable from them, dressing like them, listening to their music, like an Italian, a Greek, or a German — so how can our European belonging be questioned?
It is one of the deepest and most influential misunderstandings of today's Albanian world: it is enough to be similar on the surface to be part of a community of values that, in fact, requires something completely different.
First of all, Europeanism has been reduced to a pure act of consumerism and physical resemblance.
On the streets of Tirana, but also Pristina or Skopje, the culture of show or ostentatiousness dominates every aspect of life. Clothing from the most expensive international brands, fanatical following of the latest trends of fashion brands, state-of-the-art mobile phones and the display of a luxurious lifestyle on social networks are used as indisputable proof of the "European level".
This obsession with racialism and the aestheticization of belonging is a deeply provincial remnant. It completely ignores the fact that modern Europe is, above all, a political space built on universal citizenship, fundamental rights, and pluralism, not an exclusive biological or racial club.
Likewise, the fact that you bought an expensive suit does not erase the bad habit of waiting in line at the counter; the Western electronic music you listen to does not teach you to respect pedestrians on white lines, and the fact that you have white skin does not save you from clannish mentality, nepotism, and everyday corruption.
This, then, is the Europeanization of the showcase, a thick make-up that attempts to hide the lack of a functional civic culture.
When the aesthetic argument proves insufficient in the face of real criticism of the functioning of our institutions, our society activates the second defense mechanism: the anesthesia of antiquity.
Diskutimet e pafundme mbi pellazgët, ilirët, autoktoninë mijëravjeçare, hulumtimet gjenetike dhe statusin tonë si “populli më i vjetër i gadishullit” shndërrohen në një lloj valute historike me të cilën pretendojmë të blejmë të ardhmen.
Në mungesë të laboratorëve shkencorë modernë, të universiteteve cilësore, të industrive inovative apo të gjykatave të pavarura, ne prodhojmë mitologji të së shkuarës për të ushqyer një krenari të zbrazët.
Ky kompleks për autoktoninë funksionon disi edhe si një alibi e rrezikshme psikologjike, sepse krijon idenë se, meqenëse, demek, ishim këtu përpara të tjerëve, merita jonë është e garantuar nga e kaluara dhe nuk kërkon asnjë përpjekje në të tashmen.
Për më tepër, kjo mani kolektive për histori zhvendos përgjegjësinë e brezit tonë për dështimet bashkëkohore te komplotet e historisë, duke e lënë shoqërinë në një gjendje pasiviteti fëminor.
Mirëpo, Evropa e shekullit XXI nuk pyet se cilat fise jetonin në këto troje para dymijë vjetësh. Ajo nuk është një kongres paleontologjik apo arkeologjik, por një realitet dinamik ekonomik, politik, teknologjik dhe ligjor.
Të krenohesh me paraardhësit e lashtë ndërkohë që toleron spitale pa ilaçe, shkolla pa ngrohje dhe një sistem drejtësie të kapur nga krimi, është njësoj si të mburresh me një pemë gjenealogjike fisnike ndërkohë që jeton mes rrënojave dhe borxheve të pashlyera, pasi e ke bërë pasurinë e familjes rrush e kumbulla.
Një nga shprehjet më flagrante të këtij keqkuptimi historik është mënyra se si elitat dhe shoqëria shqiptare përdorin figurën e heroit kombëtar Skënderbeut. Jo si simbol të qëndresës, të vizionit shtetformues dhe të shkëputjes nga Perandoria Osmane, siç e konceptonin rilindësit, por si një argument se Evropa na ka një borxh historik.
Nisur nga titulli i tij papal si Athleta Christi — Kampion i Krishtit — përpjekjet dhe periudha e Skënderbeut evokohen me krenari luftarake si dëshmi se “ne kemi mbrojtur Evropën”.
Por kjo qasje projekton një vizion thellësisht mesjetar dhe arkaik mbi identitetin evropian. Ajo e redukton konceptin e Evropës në një bastion të krishterë mesjetar që ende lufton kundër një bote të jashtme islamike, duke anashkaluar krejtësisht transformimet radikale që e kanë bërë Evropën kjo që është sot.
Evropa moderne nuk lindi nga kryqëzatat apo nga titujt kalorësiakë të Vatikanit, por nga Iluminizmi, nga revolucioni shkencor, nga mendimi kritik i Galileut, Dekartit, Monteskjës, Lokut e Kantit dhe nga një luftë e gjatë e përgjakshme kundër obskurantizmit fetar, dogmës kishtare dhe absolutizmit monarkik.
Armiku kryesor i Iluminizmit evropian nuk ishte bota islame, por errësira e brendshme intelektuale, fanatizmi fetar, inkuizicioni, mungesa e arsyes dhe përqendrimi i pushtetit. Evropa u bë e lirë dhe e zhvilluar pikërisht sepse arriti të ndante kishën nga shteti, të vendoste arsyen mbi besimin e verbër dhe shkencën mbi doktrinën.
Në këtë Evropë postiluministe ne rrekemi të integrohemi me mentalitetin e një llogoreje teokratike mesjetare.
Kjo mendësi sipërfaqësore, që e percepton qytetërimin si dekor dhe jo si vlerë shpirtërore dhe shoqërore, ka gjetur shprehjen e saj më brutale në arkitekturën urbane të hapësirës sonë rajonale.
Ajo ka ushqyer iluzionin se, nëse ndërton diçka që imiton stilin barok, neoklasik apo modernizmin abstrakt prej xhami, ke ndërtuar automatikisht Evropën. Kjo është formula e preferuar e autokratëve rajonalë, të cilët e përdorin estetikën arkitekturore si instrument për të maskuar kalbëzimin e institucioneve demokratike dhe shkatërrimin e ekonomisë së tregut.
Autokrati i parë që e aplikoi këtë formulë në rajon ishte ish-kryeministri maqedonas Nikolla Gruevski me projektin “Shkupi 2014”.
Vizioni i tij qe ndërtimi i godinave false baroke, kolonave të allçisë dhe statujave gjigante që synonin të jepnin iluzionin e një qyteti evropian, ndërkohë që synohej gjithashtu zhdukja e historisë autentike shqiptare dhe arkitekturës otomane të qytetit.
E gjitha kjo shoqërohej paralelisht me korrupsion masiv, kriminalizim, kapjen e shtetit, polarizim të urrejtjes etnike e fetare, si dhe shkatërrimin e lirisë së medias.
Pas Gruevskit, stafetën në Ballkan e mori Rama me ballina shumëngjyrëshe, kulla të larta xhami, resorte dhe qendra futuriste të reklamuara ndërkombëtarisht.
Këto ndërtime fasadë financohen me paratë e krimit dhe trafiqeve, zhdukin trashëgiminë historike, betonizojnë qytetet dhe përqendrojnë pushtetin në një dorë.
Lideri tipik lindoro-ballkanik e di mirë se qytetari i tij është i etur për dukje, për vanitet. Prandaj, i ofron kulla të shndritshme ose kolonada allçie, ndërkohë që në prapaskenë ushqen klientelizmin dhe korrupsionin, rrëmben të gjitha pushtetet dhe mbyt çdo zë kundërshtues.
Ky është evropianizimi fasadë, një butafori e një metropoli evropian, që pas skenës fsheh një sulltanat modern ku ligj është vullneti i një njeriu të vetëm.
Të ngatërrosh kullat e xhamit apo gipsin e stilit neoklasik me demokracinë liberale është naiviteti më i madh që mund të bëjë një shoqëri.
Prandaj, para këtij teatri të dukjes dhe iluzioneve groteske estetike, shpjegimi se çfarë do të thotë të jesh evropian është një nga nevojat më të mëdha që ka shoqëria jonë sot.
Siç kanë argumentuar disa nga vëzhguesit e hulumtuesit më të mprehtë politikë evropianë, evropianizimi nuk arrihet duke kopjuar ligjet në letër, por kërkon socializim dhe përvetësim të vlerave nga brenda, duke i bërë ato pjesë të kulturës së përditshme.
Evropianizimi është ndryshim i thellë mendor dhe kognitiv, pasi, nëse nuk ndryshon mënyra se si shoqëria koncepton pushtetin, ligjin dhe interesin publik, fasadat mbeten thjesht iluzion.
Evropianizimi i vërtetë nënkupton pluralizmin tolerant, shtetin e së drejtës, barazinë para ligjit, tregun e mbështetur te konkurrenca e lirë dhe përgjegjësinë qytetare.
Europeanization fails not only because politicians steal, but also because citizens are willing to give "coffee" to the doctor, cheat on an exam, ask a friend for a job in the state, or break the rules as soon as the police don't see them.
As long as society condemns grand corruption on television, but practices and justifies everyday micro-corruption as a "shortcut", the European state will remain an illusion.
If a society believes that bribery is the “right quick fix,” that party affiliation is more important than meritocracy, that problems are solved with a “strong hand” rather than strong institutions, and that the distant past gives you the right to break the rules today, then no real Europeanization has occurred.
Societies that think this way are simply mentally stuck in old structures, despite having adopted the latest phones and the most expensive Milanese or Parisian brands.
Albania cannot continue to seek Europe with the mentality of a tourist who admires shop windows but is not interested in what makes the well-being behind them possible.
We must free ourselves from the comforting mythologies of the past, from the boasting of Illyrian blood and medieval glories, but also from the superficial complacency of glittering brands and glass towers.
Europeanization must become an internal project of emancipation and evolution.
We must build institutions that are not dependent on the will of a leader; educate generations with critical, rational, and scientific thinking; reject autocrats who sell us concrete, spectacle, and decorum instead of freedom, democracy, and justice.
We must understand that the dignity of a nation is measured by the freedom, security, and opportunities enjoyed by the ordinary citizen, not by the grandeur of statues or the height of towers.
Until this transformation occurs, we risk remaining what we have been for most of the transition: geographically in Europe, aesthetically fascinated by it, but realistically far from it.
Because Europe is not just a destination we should reach, but a way of how we should build our state and society.
Brussels can open the door to the EU for us, but we must cross the threshold of Europeanization ourselves.
Po ndodh...
The power of vanity! The protest broke the "magic" of Rama and Berisha
Nga Indrit Gjyzeli
ide
receta Alfa
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128