FLASH NEWS
CNN: Irani ka një kërkesë të re për të përfunduar luftën-dhe mund ti sjellë miliarda
2026-03-28 20:08:51 / BOTA
Kur një zyrtar iranian këtë javë paraqiti një listë kërkesash për të përfunduar luftën të nisur nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, ai shtoi një pikë që nuk ishte më parë në listën e Teheranit: njohjen e sovranitetit të Iranit mbi ngushticën e Hormuzit.
Ky ujë i ngushtë, përmes të cilit zakonisht kalon një e pesta e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm (LNG) në botë, ka dalë si arma më e fuqishme e Republikës Islamike. Tani Irani po përpiqet ta kthejë atë si një burim të mundshëm të miliarda dollarëve të ardhura vjetore dhe si një pikë presioni mbi ekonominë globale.
Irani kërcënon prej kohësh se do ta mbyllë ngushticën në rast sulmi, por pak kush priste që kërcënimi të ndihej realisht-apo që të ishte kaq efektiv në ndërprerjen e rrjedhave globale të tregtisë. Shkalla e ndikimit duket se ka zgjeruar ambiciet e Teheranit, me kërkesat e reja që sugjerojnë se po përpiqet ta kthejë këtë ndikim në diçka më të qëndrueshme.
Transporti përmes këtij nyje kyçe pothuajse është ndalur për shkak të sulmeve iraniane, duke çuar tregjet globale të energjisë në trazira dhe duke detyruar vende shumë larg Gjirit Persik të marrin masa emergjente për sigurimin e furnizimeve të karburantit.
‘Irani ka mbetur pak i befasuar nga sa e suksesshme ka qenë strategjia e tij për Hormuzin-sa e lirë dhe relativisht e lehtë është të mbajë peng ekonominë globale,’ tha Dina Esfandiary, drejtore për Lindjen e Mesme në Bloomberg Economics. ‘Një nga mësimet e luftës është se ka zbuluar këtë ndikim të ri, dhe ka shumë gjasa ta përdorë përsëri në të ardhmen. Dhe besoj se monetizimi i tij është pjesë e zbulimit se ka këtë leverdhësi.’
Washingtoni është shumë i vetëdijshëm për këtë rrezik. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, paralajmëroi të premten se një nga sfidat e menjëhershme pas luftës do të jenë përpjekjet e Teheranit për të vendosur një sistem taksimi në Hormuz.
‘Jo vetëm që kjo është e paligjshme, është e papranueshme, e rrezikshme për botën, dhe është e rëndësishme që bota të ketë një plan për ta përballuar,’ tha Rubio pas një takimi të G7 në Francë. Ministrat e Jashtëm të grupit theksuan ‘nevojën absolute’ për të rivendosur ‘lirinë e navigimit të sigurt dhe pa tarifa.’
Në një shenjë të rëndësisë strategjike në rritje të Ngushticës së Hormuzit, Mojtaba Khamenei, në fjalimin e tij të parë si udhëheqës i ri supozuar i Iranit, tha se ndikimi i bllokimit të ujërave ‘duhet të vazhdojë të përdoret.’
Në raundet e mëparshme të bisedimeve me SHBA-në, Irani kishte kërkuar lehtësim të sanksioneve dhe njohjen e të drejtës për teknologji bërthamore paqësore, por jo kontroll mbi Ngushticën e Hormuzit. Tani Irani po sinjalizon se ky ndikim mund të formalizohet. Ligjvënës iranianë po shqyrtojnë një projektligj që do t’i kërkonte vendeve që përdorin ngushticën për transportin e karburantit dhe mallrave të paguajnë tarifa, ndërsa një këshilltar i udhëheqësit suprem ka folur për një ‘regjim të ri për Ngushticën e Hormuzit’ pas luftës. Ky sistem i ri do t’i lejonte Teheranit të vendoste kufizime detare ndaj kundërshtarëve dhe të lidhte qasjen në një nga rrugët më kritike të transportit detar me mosmarrëveshjet e tij gjeopolitike.
‘Vendosja e tarifave për transit është një shkelje e rregullave të kalimit,’ tha James Kraska, profesor i ligjit detar ndërkombëtar në US Naval War College. Nuk ka bazë ligjore nën ligjin ndërkombëtar për një shtet bregdetar që të ngarkojë tarifa në një ngushticë ndërkombëtare si Hormuzi.
‘Ngushtica e Hormuzit është një ngushticë e përdorur për navigacion ndërkombëtar, me detra territoriale që përkojnë midis Iranit dhe Omanit… Brendës këtyre ujërave zbatohet ligji iranian dhe omanez,’ tha ai. ‘Megjithatë, për shkak se është një ngushticë ndërkombëtare, e drejta për kalim transitësh zbatohet për të gjitha shtetet, duke lejuar kalim të pandërprerë sipërfaqësor, fluturim mbi dhe nën ujë.’
Rregullat përcaktohen nga Konventa e OKB-së për Ligjin e Detit (UNCLOS). Edhe pse as Irani dhe as SHBA-ja nuk janë palë të kësaj konvente, Kraska thotë se shumë nga parimet e saj bazë vazhdojnë të vlejnë sepse janë pranuar gjerësisht si ligj zakonor ndërkombëtar. Megjithatë, Irani mund të përpiqet të përdorë mosanëtarësimin e tij për të forcuar argumentin e tij, shtoi ai.
Ka pak precedent për një shtet që të ngarkojë me sukses tarifa për kalimin përmes një ngushtice ndërkombëtare. Në shekullin e 19-të, Danimarka vendosi tarifa transitimi përmes ngushticave daneze, por pas protestave nga disa shtete, pranoi të shfuqizojë ato nëpërmjet Konventës së Kopenhagenit të vitit 1857.
Kjo nuk e ka ndaluar Iranin që të shqyrtojë se si mund të duket një sistem i tillë, ose sa fitimprurës mund të jetë. Ekspertët dyshojnë nëse Irani mund të krijojë një sistem tarifash që do të pranohej ndërkombëtarisht, por nëse ia arrin, të ardhurat mund të rivalizojnë ato që gjeneron Egjipti nga kanali i Suezit, sipas llogaritjeve të CNN.
Normalisht, rreth 20 milion fuçi naftë dhe produkte nafte kalojnë përmes Ngushticës së Hormuzit çdo ditë, ekuivalent me rreth 10 tankerë të mëdhenj të quajtur VLCC. Me një tarifë të raportuar prej 2 milion dollarësh për tanker, kjo do të përkthehej në rreth 20 milion dollarë në ditë, ose rreth 600 milion dollarë në muaj, vetëm nga nafta.
Nëse përfshihen edhe transportet LNG, kjo shifër mund të rritet mbi 800 milion dollarë në muaj, ekuivalent me rreth 15%-20% të të ardhurave mujore të eksportit të naftës së Iranit në 2024. Për krahasim, Egjipti fiton mes 700 dhe 800 milion dollarësh në muaj nga kanali i Suezit, një rrugë artificiale e kontrolluar nga shteti, megjithëse të ardhurat kanë rënë ndjeshëm vitin e kaluar për shkak të trazirave në Detin e Kuq.
Monetizimi i Hormuzit mund të lidhet gjithashtu me presionet ekonomike të Iranit. Esfandiary tha se Teherani e sheh tarifimin e kalimit si një mënyrë për të ‘mbushur disa nga mangësitë ekonomike’ nën sanksione, duke e përshkruar atë si një mekanizëm relativisht ‘të lehtë’ dhe me kosto të ulët për të kompensuar aksesin e kufizuar në tregjet globale. Irani është ndër vendet më të sanksionuara në botë, i dyti vetëm pas Rusisë.
Irani ka deklaruar vazhdimisht se Ngushtica e Hormuzit mbetet e hapur-por jo pa kushte. Zyrtarët thonë se anijet ‘jo armike’ mund të kalojnë, nëse koordinohen me autoritetet iraniane. Ministria e Jashtme ka transmetuar këtë qëndrim në një letër drejtuar Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe Organizatës Ndërkombëtare të Detit, sipas Reuters.
Në të njëjtën kohë, Teherani duket se po teston praktikisht se si mund të duket një sistem i kontrolluar i kalimit. Të dhënat për gjurmimin e anijeve tregojnë disa tankerë që përdorin një rrugë më afër bregut iranian, me raporte që disa operatorë mund të kenë paguar për kalim të sigurt. Asnjë vend, importues apo operator anije nuk ka pranuar publikisht se ka paguar një tarifë, dhe detajet e çdo marrëveshjeje mbeten të paqarta. Por kompania për inteligjencën detare, Lloyd’s List, raportoi të hënën se më shumë se 20 anije kanë përdorur atë që përshkruhet si një korridor i ri përmes ngushticës, me të paktën dy anije që thuhet se kanë paguar për këtë-njëra prej tyre rreth 2 milion dollarë.
Forcat e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit kanë krijuar gjithashtu një sistem regjistrimi për anijet e aprovuara, ndërsa disa qeveri po angazhohen drejtpërdrejt me Teheranin për të siguruar transit për tankerët e tyre, raportoi Lloyd’s List.
‘Kjo po ndodh. Dhe dyshoj se do të ndodhë më shpesh nëse nuk shohim përparim në negociata,’ tha Richard Meade, redaktor kryesor i Lloyd’s List për CNN. ‘Por ndërkohë, industria e transportit detar është efektivisht në paralizë.’
Happening now...
ideas
Saliu's horse, Ed's taggia
Nga Adrian Thano
Italy/ Investigations, laws and poisons, the eternal clash between politics and justice
Nga Giovanni Bianconi
top
Alfa recipes
TRENDING 
services
- POLICE129
- STREET POLICE126
- AMBULANCE112
- FIREFIGHTER128