English
Luaj me Fjalëkryq
Lajme flash

I pazgjidhur prej dekadash, AI gjen zgjidhje për problemin Navier–Stokes

3 October 2026, 09:00 / TRENDING ALFA PRESS
I pazgjidhur prej dekadash, AI gjen zgjidhje për problemin

OpenAI njoftoi se një sistem i saj i inteligjencës artificiale ka prodhuar një zgjidhje për problemin e ekzistencës dhe rregullsisë së ekuacioneve Navier–Stokes, një prej shtatë “Problemeve të Mijëvjeçarit” dhe një prej sfidave më të njohura të matematikës moderne.

Problemi lidhet me ekuacionet Navier–Stokes, të cilat përshkruajnë mënyrën se si lëvizin fluidet, pra lëngjet dhe gazet. Ato mbështeten te ligjet e lëvizjes së Njutonit dhe përdoren në fusha të shumta praktike, nga projektimi i avionëve dhe parashikimi i motit deri te studimi i qarkullimit të gjakut.

Pyetja që matematikanët janë përpjekur të zgjidhin prej dekadash është nëse, në një fluid tredimensional, një lëvizje që nis në mënyrë të rregullt mund të arrijë në një pikë ku ekuacionet zhvillojnë një “singularitet”. Me fjalë më të thjeshta, kjo do të thotë që shpejtësia e përshkruar matematikisht mund të rritet pa kufi brenda një kohe të fundme, duke bërë që modeli matematikor të mos funksionojë më si më parë.

Sipas OpenAI, sistemi i saj arriti të prodhojë një provë analitike që tregon se një fluid fillimisht i qetë dhe i rregullt mund të zhvillojë një singularitet brenda një kohe të fundme, kur mbi të vepron një forcë e jashtme e rregullt. Energjia e sistemit, ndërkohë, mbetet e fundme gjatë gjithë procesit. OpenAI thotë se rezultati vërteton rastet “C” dhe “D” të formulimit zyrtar të Problemit të Mijëvjeçarit për Navier–Stokes.

Zgjidhja e gjetur përshkruan një vorbull që rrotullohet dhe ngushtohet gjithnjë e më shumë drejt qendrës, ndërkohë që zgjatet dhe shpejtësia e saj rritet. Rajoni qendror bëhet gjithnjë e më i vogël, por sistemi ruan energji të fundme. Pikërisht demonstrimi matematikor i këtij mekanizmi përbënte një nga vështirësitë kryesore të problemit.

Veçoria tjetër e rëndësishme është mënyra se si është arritur rezultati. OpenAI thotë se përdori një model të brendshëm të inteligjencës artificiale, të cilin e përshkruan si dukshëm më të aftë se GPT-6 Astra, së bashku me një sistem masiv agjentësh të AI që punonin paralelisht.

Grupi që prodhoi zgjidhjen e Navier–Stokes përfshinte rreth 10 mijë agjentë që punonin njëkohësisht. Agjentët eksploruan qasje të ndryshme matematikore, shkëmbyen rezultate dhe përdorën mjete për leximin e informacionit dhe ekzekutimin e kodit.

Sipas OpenAI, agjentët arritën te zgjidhja më 5 shtator, rreth 88 orë pas nisjes së eksperimentit. Formalizimi dhe verifikimi i provës në sistemin matematikor Lean kërkoi edhe 17 orë të tjera dhe u realizua me ndihmën e GPT-6 Astra.

Shkalla e eksperimentit ishte e pazakontë. Për të gjitha problemet e testuara, agjentët shkëmbyen rreth 4.9 milionë mesazhe dhe gjeneruan afërsisht 300 miliardë tokenë. Vetëm puna për Navier–Stokes përfshiu rreth 2.7 milionë mesazhe dhe 130 miliardë tokenë.

Përpara rezultatit për Navier–Stokes, sistemi kishte punuar edhe mbi ekuacionet Euler, një problem të lidhur me lëvizjen e fluideve kur hiqet efekti i viskozitetit. OpenAI thotë se afro 100 agjentë, duke punuar për rreth 50 orë, arritën të zgjidhnin një variant të problemit të rregullsisë së ekuacioneve Euler. Ky rezultat i shtyu studiuesit të përqendronin pjesën më të madhe të kapaciteteve te Navier–Stokes.

Ekuacionet Navier–Stokes e kanë origjinën në punën e Claude-Louis Navier dhe George Gabriel Stokes në shekullin XIX. Në vitin 1934, matematikani Jean Leray provoi ekzistencën e zgjidhjeve në një kuptim të përgjithësuar, por çështja nëse ato mbeten gjithmonë të rregullta u kthye në një prej problemeve qendrore të matematikës.

Në vitin 2000, Clay Mathematics Institute e përfshiu problemin mes shtatë “Millennium Prize Problems”, për zgjidhjen e të cilëve është parashikuar një çmim prej 1 milion dollarësh për secilin.

OpenAI thekson se nuk synon të kërkojë Çmimin e Mijëvjeçarit për këtë rezultat. Kompania e paraqet publikimin kryesisht si dëshmi të ritmit me të cilin po avancojnë sistemet e inteligjencës artificiale dhe të potencialit të tyre për t’u përdorur në kërkimin shkencor.

Nëse prova kalon proceset e nevojshme të shqyrtimit dhe pranimit nga komuniteti matematikor, rëndësia e zhvillimit shkon përtej vetë problemit Navier–Stokes: ai do të ishte një demonstrim i fuqishëm i kalimit të inteligjencës artificiale nga një mjet që ndihmon studiuesit në një sistem të aftë të kontribuojë drejtpërdrejt në zgjidhjen e problemeve shkencore që kanë mbetur të hapura për breza të tërë matematikanësh./ekofin

Po ndodh...

Dua të lexoj më shumë lajme

ide

top

receta Alfa

TRENDING

shërbime

  • POLICIA129
  • POLICIA RRUGORE126
  • URGJENCA112
  • ZJARRFIKESJA128