Lajme flash
21 gra, një shekull histori për paqen/ Nga Nënë Tereza te Maria Corina Machado, gratë që sfiduan luftën, diktaturat dhe padrejtësinë
10 October 2026, 08:57 / BOTA
Vetëm 21 gra kanë fituar Çmimin Nobel për Paqen që nga viti 1901, kur ky vlerësim prestigjioz nisi të jepej. Mes tyre janë figura të njohura për luftën kundër luftës, mbrojtjen e të drejtave të njeriut, barazinë gjinore, demokracinë dhe lirinë e shprehjes.
Për dekada me radhë, çmimi u dominua kryesisht nga burrat. Sipas faqes zyrtare të Nobelit, deri në vitin 1970, ai ishte pothuajse ekskluzivisht privilegj i burrave të bardhë, me arsim të lartë, nga Evropa dhe Shtetet e Bashkuara. Në atë periudhë, vetëm tri gra ishin vlerësuar me këtë çmim: Bertha von Suttner, Jane Addams dhe Emily Greene Balch.
Bertha von Suttner, gruaja e parë që fitoi Nobel për Paqen
Në vitin 1905, austriakja Bertha von Suttner u bë gruaja e parë që mori Çmimin Nobel për Paqen, për angazhimin e saj kundër luftës. Ajo shkroi romanin kundër militarizmit Lay Down Your Arms, botuar në vitin 1889, dhe u bë një nga figurat kryesore të lëvizjes ndërkombëtare për paqe. Në vitin 1891, themeloi Shoqërinë Austriake të Paqes dhe për vite me radhë shkëmbeu letra me Alfred Nobelin për çështjen e paqes.
Jane Addams dhe Emily Greene Balch, për paqen dhe drejtësinë sociale
Në vitin 1931, amerikania Jane Addams u vlerësua për përpjekjet e saj për të promovuar paqen dhe për punën sociale në ndihmë të të varfërve dhe emigrantëve. Ajo drejtoi Hull House në Çikago, një qendër që ndihmonte kryesisht emigrantët, dhe luftoi kundër shfrytëzimit të fëmijëve në punë. Gjatë Luftës së Parë Botërore, kundërshtoi konfliktin dhe u përpoq të bindte udhëheqësit botërorë të ndërhynin për arritjen e paqes. Në vitin 1946, Çmimin Nobel për Paqen e fitoi amerikania Emily Greene Balch, për angazhimin e saj të gjatë në favor të paqes. Sociologe dhe aktiviste, ajo mbrojti të drejtat e punëtorëve, emigrantëve, grave dhe pakicave. Gjatë Luftës së Parë Botërore, bashkëpunoi me Addams për të nxitur ndërhyrjen e vendeve neutrale për t’i dhënë fund konfliktit. Më vonë, si drejtuese e Lidhjes Ndërkombëtare të Grave për Paqe dhe Liri, paralajmëroi për rrezikun e fashizmit.
Betty Williams dhe Mairead Corrigan, kundër dhunës në Irlandën e Veriut
Në vitin 1976, irlandezet Betty Williams dhe Mairead Corrigan u nderuan me Çmimin Nobel për Paqen për përpjekjet e tyre për t’i dhënë fund dhunës në Irlandën e Veriut. Pas vrasjes së tre fëmijëve në Belfast, Williams nisi një fushatë kundër dhunës mes protestantëve dhe katolikëve. Së bashku me Corrigan, tezen e fëmijëve të vrarë, ajo themeloi organizatën Community of Peace People, e cila synonte të promovonte pajtimin dhe paqen.
Nënë Tereza, për ndihmën ndaj më të varfërve
Në vitin 1979, Nënë Tereza u vlerësua me Çmimin Nobel për Paqen për punën e saj humanitare në ndihmë të njerëzve në nevojë. E lindur në Shkup si Anjezë Gonxhe Bojaxhiu, ajo u vendos në Indi, ku themeloi Misionaret e Bamirësisë. Organizata ngriti shtëpi për jetimët, të moshuarit, të sëmurët dhe njerëzit në fund të jetës, duke ofruar ndihmë edhe në vende të tjera të botës. Në vitin 2016, ajo u shpall shenjtore nga Papa Françesku.
Alva Myrdal, për çarmatimin bërthamor
Në vitin 1982, suedezja Alva Myrdal fitoi Çmimin Nobel për Paqen për angazhimin e saj në çarmatimin dhe krijimin e zonave pa armë bërthamore. Ajo pati një karrierë të gjatë politike dhe diplomatike, duke mbajtur poste të rëndësishme në Kombet e Bashkuara dhe duke shërbyer si ambasadore e Suedisë në Indi. Myrdal u bë një nga zërat kryesorë për kufizimin e armatimeve dhe uljen e rrezikut të një konflikti bërthamor.
Aung San Suu Kyi dhe Rigoberta Menchú, për demokracinë dhe të drejtat e popujve indigjenë
Në vitin 1991, Çmimi Nobel për Paqen iu dha Aung San Suu Kyi nga Mianmari, për luftën e saj paqësore për demokraci dhe të drejtat e njeriut. Ajo udhëhoqi opozitën ndaj juntës ushtarake dhe kërkoi kalimin e pushtetit te një qeveri civile, duke mbështetur një shoqëri ku grupet e ndryshme etnike të vendit të jetonin në harmoni.
Një vit më vonë, në vitin 1992, laureate u bë Rigoberta Menchú nga Guatemala, për luftën në favor të drejtësisë sociale dhe të drejtave të popujve indigjenë. Vlerësimi i saj synonte të tërhiqte vëmendjen ndërkombëtare ndaj diskriminimit, shtypjes dhe pasojave të kolonizimit për popullsitë vendase të Amerikës.
Jody Williams, për ndalimin e minave tokësore
Në vitin 1997, amerikania Jody Williams u vlerësua për punën e saj në fushatën ndërkombëtare për ndalimin e minave kundër personit. Ajo luajti rol kyç në mobilizimin e rreth 1.000 organizatave nga 60 vende. Përpjekjet e saj çuan në nënshkrimin e Traktatit të Otavës në vitin 1997, i cili ndaloi përdorimin, prodhimin, shitjen dhe grumbullimin e këtyre armëve dhe parashikoi masa për pastrimin e minave dhe ndihmën për viktimat.
Shirin Ebadi, zëri i të drejtave të njeriut në Iran
Në vitin 2003, avokatja iraniane Shirin Ebadi fitoi Çmimin Nobel për Paqen për përpjekjet në mbrojtje të demokracisë dhe të drejtave të njeriut, veçanërisht të grave dhe fëmijëve. Ajo ishte ndër gratë e para gjyqtare në Iran, por pas revolucionit të vitit 1979 u largua nga detyra. Më pas, nisi të mbronte njerëzit e persekutuar nga autoritetet dhe kritikoi ligjet që kufizonin të drejtat e grave dhe fëmijëve.
Wangari Maathai, lidhja mes mjedisit, demokracisë dhe paqes
Në vitin 2004, keniania Wangari Maathai u bë gruaja e parë afrikane që fitoi Çmimin Nobel për Paqen. Ajo u vlerësua për kontributin në zhvillimin e qëndrueshëm, demokracinë dhe paqen. Në vitin 1977, nisi Lëvizjen e Brezit të Gjelbër, e cila nxiti gratë të mbillnin pemë dhe të luftonin shpyllëzimin. Lëvizja u përhap në vende të tjera afrikane dhe kontribuoi në mbjelljen e miliona pemëve. Për Maathain, mbrojtja e mjedisit ishte e lidhur ngushtë me të drejtat e grave, demokracinë dhe solidaritetin ndërkombëtar.
Tri gra të vlerësuara në vitin 2011
Në vitin 2011, çmimi iu dha tri aktivisteve: Ellen Johnson-Sirleaf dhe Leymah Gbowee nga Liberia, si dhe Tawakkol Karman nga Jemeni. Ato u vlerësuan për luftën paqësore në mbrojtje të sigurisë së grave dhe të drejtës së tyre për të marrë pjesë plotësisht në proceset e paqes.
Johnson-Sirleaf, presidente e Liberisë, dhe Gbowee, aktiviste e paqes, u angazhuan për përfundimin e konfliktit dhe fuqizimin e grave. Karman, gazetare dhe aktiviste nga Jemeni, u bë gruaja e parë nga bota arabe që fitoi Çmimin Nobel për Paqen.
Malala Yousafzai, për të drejtën e vajzave për arsim
Në vitin 2014, pakistanezja Malala Yousafzai u nderua për luftën kundër shtypjes së fëmijëve dhe të rinjve, si dhe për të drejtën e çdo fëmije për arsim. Ajo u bë e njohur pasi denoncoi ndalimin e arsimimit të vajzave nga talebanët në Luginën Swat. Në vitin 2012, u qëllua në kokë nga një militant taleban teksa udhëtonte me autobus shkolle, por mbijetoi. Pas rikuperimit, vazhdoi fushatën ndërkombëtare për arsimimin e vajzave dhe në vitin 2013 mbajti një fjalim në Kombet e Bashkuara.
Nadia Murad, kundër dhunës seksuale në luftë
Në vitin 2018, Nadia Murad nga Iraku u vlerësua për përpjekjet për t’i dhënë fund përdorimit të dhunës seksuale si armë lufte. Ajo është pjesë e komunitetit jazidi dhe u rrëmbye nga militantët e Shtetit Islamik në vitin 2014, kur grupi pushtoi zonat ku jetonte komuniteti i saj. Murad u mbajt në skllavëri seksuale, por arriti të arratisej dhe më pas vendosi të dëshmonte publikisht për krimet e kryera ndaj saj dhe grave të tjera. Ajo u bë një zë i rëndësishëm ndërkombëtar për të drejtat e të mbijetuarve të dhunës seksuale dhe trafikimit njerëzor.
Maria Ressa, për mbrojtjen e lirisë së shprehjes
Në vitin 2021, gazetarja filipinase Maria Ressa fitoi Çmimin Nobel për Paqen për përpjekjet në mbrojtje të lirisë së shprehjes. Ajo bashkëthemeloi platformën e lajmeve Rappler dhe u dallua për gazetarinë investigative, duke dokumentuar abuzimin me pushtetin, përdorimin e dhunës dhe përhapjen e dezinformimit në rrjetet sociale. Puna e saj ka nxjerrë në pah rëndësinë e një shtypi të lirë për demokracinë dhe paqen e qëndrueshme.
Nargis Mohammadi, kundër shtypjes së grave në Iran
Në vitin 2023, aktivistja iraniane Nargis Mohammadi u vlerësua për luftën kundër shtypjes së grave në Iran dhe për promovimin e të drejtave të njeriut. Për më shumë se dy dekada, ajo ka kundërshtuar dënimin me vdekje, torturën dhe dhunën seksuale, si dhe ka mbështetur aktivistët e burgosur. Mohammadi u arrestua disa herë dhe u dënua me burgim të gjatë. Kur iu dha çmimi, ajo ndodhej në burgun Evin të Teheranit.
Maria Corina Machado, laureatja e vitit 2025
Në vitin 2025, Çmimi Nobel për Paqen iu dha venezuelianes Maria Corina Machado, për përpjekjet në promovimin e të drejtave demokratike të popullit të Venezuelës dhe për angazhimin për një tranzicion paqësor nga autoritarizmi drejt demokracisë. Machado është një nga figurat kryesore të opozitës venezueliane. Ajo bashkëthemeloi organizatën Súmate, e cila promovon zgjedhje të lira dhe të ndershme, dhe drejton partinë opozitare Vente Venezuela. Përmes veprimtarisë së saj politike, ajo ka kërkuar respektimin e të drejtave demokratike dhe ndryshimin paqësor të pushtetit në vend.
Po ndodh...
ide
Kush nuk është i shantazhueshëm dhe kujt mund ti besojmë
Nga Përparim Gjeka
Ligji u miratua, tani sprova e sovranitetit!
Nga Azgan Haklaj
Kur humori bëhet alibi dhe një përgjigje Filip Çakulit
Nga Eva Idrizllari
top
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128